50/30/20 Kuralı
50/30/20 kuralı, net (eline geçen) maaşını üç kategoriye böler: %50 ihtiyaç, %30 istek, %20 birikim ve borç ödeme. Tek karar: bu harcama ihtiyaç mı istek mi birikim mi?
50/30/20 Kuralı
Ne Öğreneceksin?
Net maaşını üç kovaya bölme yöntemini ve 30.000 ₺ üzerinde somut uygulamasını.
İçerik
50/30/20 kuralı, net (eline geçen) maaşını üç kategoriye böler: %50 ihtiyaç, %30 istek, %20 birikim ve borç ödeme. Tek karar: bu harcama ihtiyaç mı istek mi birikim mi?
Kural 2005’te Harvard profesörü Elizabeth Warren’ın “All Your Worth” kitabında popülerleşti. Amaç: lifestyle creep’i (yaşam tarzı şişmesi) önlemek. Her maaş artışı yeni isteklerle yutulmasın.
30.000 ₺ net ay için: İhtiyaç (%50 = 15.000 ₺): kira 8.500, market 3.000, faturalar 1.500, sigorta 700, ulaşım 1.000, asgari kredi 300.
İstek (%30 = 9.000 ₺): dışarıda yemek 2.000, abonelikler 250, hobi 2.500, tatil fonu 1.500, gym 750, buffer 2.000.
Birikim (%20 = 6.000 ₺): BES 1.500, acil durum fonu 2.000, yatırım hesabı (BIST veya USD ETF) 2.500. Birikim ilk satıra yazılır.
NerdWallet 2023 anketi: 50/30/20 ve benzeri basit sistemlerin 12 aylık devam oranı %52. Detaylı kategori bazlı sistemlerin %24. Neredeyse 2 kat fark.
Kural ne zaman kırılır? Düşük gelir (15K altı): 70/20/10 kullan. Yüksek konut (İstanbul merkez): 60/20/20 geçici. Yüksek faizli kart borcu: 50/50 birikim+borç.
Sade versiyon testi: “Bu olmadan ay sonunu çıkarabilir miyim?” Evet ise istek. iPhone 750 ₺ planı: 250 ihtiyaç + 500 istek.
Quiz
Soru 1: 50/30/20’nin ihtiyaç kategorisinde ne var?
- A) Kira, market, faturalar (Doğru)
- B) Sinema, kıyafet, tatil
- C) Sadece BES ve birikim
- D) Sadece kira
Soru 2: 30.000 ₺ net maaşta birikim kovası kaç?
- A) 3.000 ₺
- B) 6.000 ₺ (Doğru)
- C) 9.000 ₺
- D) 15.000 ₺
Soru 3: Düşük gelirde (15K altı) hangi alternatif önerilir?
- A) 90/5/5
- B) 70/20/10 (Doğru)
- C) 50/30/20 zorla
- D) Bütçe yapma
Soru 4: Sade versiyon testi neye yarar?
- A) Sadece pahalı kalemler için
- B) Gri alandaki harcamayı ihtiyaç-istek ayırmak (Doğru)
- C) Lüks tüketimi ölçmek
- D) Vergi hesaplamak
Aksiyon
Bu hafta sonu net maaşını × 0.5 = ihtiyaç bütçesi, × 0.3 = istek bütçesi, × 0.2 = birikim hedefi yaz. Son 1 ay gerçek harcamanı bu üç sayıya göre kıyasla. Sapma kaç ₺?
