Borsada ve kişisel finansta en sık karşılaşacağın terimler, sade tanımlarla. Bir terimi aramak için kutuya yaz ya da sağdaki harflerden birine dokun.
Bu aramayla eşleşen terim yok.
257 terim
Yüzde 4 kuralı · Güvenli çekim oranı · Safe withdrawal rate
Emeklilikte birikimin ilk yılında yüzde 4'ünü çekip sonraki yıllarda bu tutarı enflasyon kadar artırmanın, birikimi uzun yıllar boyunca tüketmeyeceğini öne süren pratik kural. ABD piyasasının geçmiş verilerine dayanır; farklı ülke, enflasyon ve getiri koşullarında sonuç değişebilir.
Örnek: 1.000.000 TL birikimi olan biri bu kurala göre ilk yıl 40.000 TL çeker.
Uygulamada: Modül 13 · %4 Kuralı (Safe Withdrawal Rate) · Premium
50-30-20 kuralı
Net gelirin yüzde 50'sini ihtiyaçlara, yüzde 30'unu isteklere, yüzde 20'sini birikim ve borç ödemeye ayırmayı öneren basit bir bütçe yöntemi. Oranlar bir başlangıç noktasıdır; gelirine ve yaşam koşullarına göre uyarlanabilir.
Örnek: Net gelirin 20.000 TL ise yaklaşık 10.000 TL ihtiyaçlara, 6.000 TL isteklere ve 4.000 TL birikime ayrılır.
Uygulamada: Modül 1 · 50/30/20 Kuralı · Ücretsiz Yazı: 50/30/20 Kuralı: Maaşının Yarısını Saçmalamadan Yaşa
Acil durum birikimi · Emergency fund
İş kaybı, sağlık sorunu ya da beklenmedik bir tamir gibi durumlarda kullanmak için ayrılan, kolayca nakde çevrilebilen birikim. Genellikle birkaç aylık temel gider tutarında hedeflenir ve fiyatı dalgalanan yatırımlardan ayrı tutulur.
Örnek: Aylık temel giderlerin 15.000 TL ise üç aylık bir acil durum fonu 45.000 TL eder.
Uygulamada: Modül 9 · Acil Durum Fonu · Premium
Short selling · Açığa satış işlemi
Sahip olmadığın, genellikle ödünç aldığın bir hisseyi satıp daha sonra daha düşük fiyattan geri alarak düşüşten kazanç sağlamaya çalışma işlemi. Fiyat yükselirse zarar teorik olarak sınırsızdır. Türkiye'de açığa satış SPK düzenlemelerine tabidir ve zaman zaman kısıtlanabilir.
Uygulamada: Modül 2 · Açığa Satış Nedir? · Premium
Smart contract
Blokzincir üzerinde çalışan ve önceden belirlenen koşullar gerçekleştiğinde kendiliğinden işleyen program. Ethereum gibi ağlarda merkeziyetsiz uygulamaların temelini oluşturur; koddaki hatalar fon kayıplarına yol açabilir.
Uygulamada: Modül 32 · Ethereum ve Akıllı Sözleşmeler · Premium
Buy and hold · Buy & hold
Varlıkları kısa vadeli fiyat hareketlerine göre sık sık alıp satmak yerine uzun yıllar elde tutmayı esas alan yatırım yaklaşımı. İşlem maliyetlerini ve zamanlama hatalarını azaltmayı amaçlar; sert düşüş dönemlerinde sabır gerektirir.
Uygulamada: Modül 9 · Buy & Hold Felsefesi · Premium
Alpha · Jensen alfası
Bir portföyün, aldığı piyasa riskine (betasına) göre beklenen getirisinin üzerinde ya da altında elde ettiği getiri. Pozitif alfa, risk ayarlı olarak beklentinin üzerinde performans gösterildiğine işaret eder.
Uygulamada: Modül 22 · Jensen Alfa · Premium
Bid/Ask spread · Spread · Makas
Bir araç için alıcıların ödemeye hazır olduğu en yüksek fiyat (alış, bid) ile satıcıların kabul ettiği en düşük fiyat (satış, ask) arasındaki fark. Makas genişse hemen alıp satmanın gizli maliyeti artar; işlem hacmi yüksek araçlarda makas genellikle dardır.
Örnek: En iyi alış fiyatı 49,90 TL, en iyi satış fiyatı 50,00 TL ise makas 0,10 TL'dir.
Uygulamada: Modül 2 · Bid/Ask Spread · Premium
Amortisman ve itfa payları · Depreciation
Bina ve makine gibi uzun ömürlü varlıkların maliyetinin, kullanım ömrü boyunca gider olarak dönemlere dağıtılması. Kârı düşüren ama o dönemde kasadan nakit çıkışı yaratmayan bir giderdir.
Uygulamada: Modül 5 · Amortisman Etkisi · Premium
Broker · Yatırım kuruluşu
Yatırımcıların borsada alım satım yapabilmek için hesap açtığı, SPK'dan yetki almış kuruluş. Emirlerini borsaya iletir, işlemlerin takasını senin adına yürütür ve karşılığında komisyon alır.
Uygulamada: Modül 2 · Hisse Nasıl Alınır? · Premium
Arbitrage
Aynı ya da birbirine denk varlıkların farklı piyasalardaki fiyat farkından, teorik olarak risk almadan kazanç sağlama işlemi. Bu tür fiyat farkları genellikle çok küçüktür ve hızla kapanır.
Asgari ödeme · Minimum ödeme
Kredi kartı ekstresinde, kartın gecikmeye düşmemesi için ödenmesi gereken en düşük tutar. Yalnızca asgari tutarı ödediğinde kalan borca faiz işler ve borç uzun süre kapanmayabilir. Asgari ödeme oranları yasal düzenlemeyle belirlenir ve değişebilir.
Uygulamada: Modül 8 · Kredi Kartı Tuzakları · Premium
Aşırı alım · Aşırı satım · Overbought · Oversold
Fiyatın kısa sürede çok hızlı yükseldiği (aşırı alım) ya da düştüğü (aşırı satım) ve bir tepki hareketinin gelebileceği düşünülen durum. RSI ve stokastik gibi osilatörlerle ölçülür; tek başına bir alım ya da satım sinyali değildir.
Overconfidence
Kendi bilgi, beceri ve tahmin gücünü gerçekte olduğundan yüksek görme eğilimi. Yatırımcılarda genellikle gereğinden sık işlem yapmaya ve riskin küçümsenmesine yol açar.
Uygulamada: Modül 11 · Aşırı Özgüven · Premium
Bear market · Ayı
Fiyatların uzun süre genel olarak düştüğü ve kötümserliğin hâkim olduğu piyasa dönemi. Uygulamada zirveden yüzde 20 ya da daha fazla düşüş çoğunlukla ayı piyasası olarak anılır.
Geriye dönük test · Backtesting
Bir alım satım stratejisinin geçmiş veriler üzerinde uygulanarak nasıl sonuç vereceğinin sınanması. Geçmişte işe yarayan bir strateji gelecekte aynı sonucu vermeyebilir; strateji geçmiş veriye fazla uydurulursa sonuçlar yanıltıcı olur.
Uygulamada: Modül 29 · Backtesting Temelleri · Premium
Sunk cost fallacy · Batık maliyet
Geri alınamayacak geçmiş harcamaları, gelecekle ilgili kararlarda hesaba katma hatası. Doğru soru, geçmişte ne harcandığı değil, bugünden sonra hangi seçeneğin daha iyi olduğudur.
Örnek: Zarardaki bir hisseyi yalnızca daha önce çok para yatırdığın için tutmaya devam etmek batık maliyet yanılgısının tipik bir örneğidir.
Uygulamada: Modül 11 · Batık Maliyet Yanılgısı · Premium
Bedelli · Rights issue
Şirketin yeni pay çıkarıp karşılığında para toplayarak sermayesini artırması. Mevcut ortaklar genellikle rüçhan hakkıyla yeni payları öncelikli ve belirlenen fiyattan alabilir; kullanılmayan haklara karşılık gelen paylar borsada satışa sunulabilir.
Uygulamada: Modül 31 · Bedelli ve Bedelsiz Sermaye Artırımı · Premium
Bedelsiz · Bedelsiz pay
Şirketin, ortaklardan para almadan yedekleri ya da geçmiş yıl kârları gibi iç kaynaklarını sermayeye ekleyerek sermayesini artırması. Ortaklara ellerindeki paylar oranında yeni pay verilir; şirketin toplam değeri değişmediği için hisse fiyatı aynı oranda düzeltilir.
Örnek: Yüzde 100 bedelsiz sermaye artırımında 100 payın 200'e çıkar, 80 TL olan fiyat ise teorik olarak 40 TL'ye düzeltilir.
Uygulamada: Modül 31 · Bedelli ve Bedelsiz Sermaye Artırımı · Premium
Prospect theory · Olasılık teorisi
Daniel Kahneman ve Amos Tversky'nin geliştirdiği, insanların kazanç ve kayıpları bir referans noktasına göre değerlendirdiğini ve kayıplara kazançlardan daha duyarlı olduğunu gösteren karar teorisi.
Uygulamada: Modül 25 · Prospect Theory: Kazanç ve Kayıp Asimetrisi · Premium
Bireysel Emeklilik Sistemi · Bireysel emeklilik
Çalışma hayatı boyunca düzenli katkı payı ödeyerek emeklilik için birikim yaptığın, sosyal güvenlik sistemini tamamlayan gönüllü emeklilik sistemi. Birikimin seçtiğin emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir; sistemden erken ayrılırsan devlet katkısı ve vergi açısından kayıp yaşayabilirsin.
Uygulamada: Modül 13 · BES Nedir? · Premium
Beta katsayısı
Bir hissenin ya da portföyün piyasa endeksindeki hareketlere ne kadar duyarlı olduğunu gösteren katsayı. Beta 1 ise piyasayla benzer, 1'den büyükse piyasadan daha sert, 1'den küçükse daha sakin hareket etme eğilimindedir.
Örnek: Betası 1,5 olan bir hisse, endeks yüzde 10 yükseldiğinde ortalamada yüzde 15 civarında yükselme eğilimi gösterir.
Uygulamada: Modül 22 · Beta ve Sistematik Risk · Premium
BIST 100 · XU100
Borsa İstanbul'un ana gösterge endeksi. Belirli kriterlere göre seçilen 100 şirketin paylarındaki fiyat değişimini tek bir sayıyla izlemeyi sağlar; şirketlerin endeksteki ağırlığı halka açık piyasa değerlerine göre belirlenir.
Uygulamada: Modül 2 · Endeks Nedir? · Premium
Finansal durum tablosu · Balance sheet
Şirketin belirli bir tarihteki varlıklarını, yükümlülüklerini ve özkaynaklarını gösteren finansal tablo; temel denklemi varlıklar = yükümlülükler + özkaynaklar şeklindedir. Günlük dilde şirketlerin dönemsel finansal sonuçlarına da “bilanço” denir.
Uygulamada: Modül 5 · Bilanço Nedir? · Premium
Faizin faizi · Compound interest
Faizin yalnızca ana paraya değil, önceki dönemlerde kazanılan faize de işlemesi. Süre uzadıkça birikim katlanarak büyür; aynı etki borçlarda senin aleyhine çalışır.
Örnek: 10.000 TL, yıllık yüzde 10 bileşik faizle iki yıl sonunda 12.100 TL olur.
Uygulamada: Modül 1 · Bileşik Faizin Büyüsü · Ücretsiz Yazı: Bileşik Faizin Büyüsü: 500 TL'yi 30 Yılda 1.5 Milyona Çevirmek
BTC
2009'da kullanıma giren ilk ve en bilinen kripto para. Toplam arzı protokol gereği 21 milyon ile sınırlıdır ve yeni arz, halving adı verilen ödül yarılanmalarıyla giderek yavaşlar.
Uygulamada: Modül 32 · Bitcoin Ekonomisi · Premium
Blockchain · Blok zinciri · Dağıtık defter
İşlem kayıtlarının bloklar halinde, birbirine kriptografik olarak bağlanarak çok sayıda bilgisayarda aynı anda tutulduğu dağıtık kayıt sistemi. Kayıtların sonradan değiştirilmesi çok zordur ve merkezi bir aracıya gerek kalmadan doğrulanabilir.
Uygulamada: Modül 32 · Blockchain 101 · Premium
Bull market · Boğa
Fiyatların uzun süre genel olarak yükseldiği ve yatırımcı iyimserliğinin hâkim olduğu piyasa dönemi. Uygulamada dipten yüzde 20 ya da daha fazla yükseliş çoğunlukla boğa piyasası olarak anılır.
Bollinger Bands · Bollinger
Genellikle 20 dönemlik hareketli ortalama ile bu ortalamanın iki standart sapma üstüne ve altına çizilen bantlardan oluşan gösterge. Volatilite arttığında bantlar genişler, azaldığında daralır; fiyatın bantlara yaklaşması görece yüksek ya da düşük fiyat bölgelerine işaret eder.
Uygulamada: Modül 7 · Bollinger Bantları · Premium
Kaldıraç oranı · Debt to equity · D/E
Şirketin toplam borcunun (bazı yaklaşımlarda yalnızca finansal borcunun) özkaynağa bölünmesiyle bulunan oran. Şirketin ne ölçüde borçla finanse edildiğini gösterir; oran yükseldikçe faiz ve geri ödeme yükü artar.
Uygulamada: Modül 5 · Kaldıraç Oranları · Premium
Menkul kıymet borsası · Stock exchange
Hisse senedi, tahvil ve türev ürünler gibi finansal araçların alıcı ve satıcılarını belirli kurallar altında buluşturan düzenli piyasa. Fiyatlar arz ve talebe göre oluşur.
Uygulamada: Modül 1 · Borsa Nedir? · Ücretsiz Yazı: Borsa Nedir? BIST ve NASDAQ Nasıl Çalışır, 5 Dakikada
BIST · İMKB
Türkiye'de pay senetleri, borçlanma araçları, türev ürünler ve kıymetli madenler gibi araçların işlem gördüğü borsa. 2013'te İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), İstanbul Altın Borsası ve Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası'nın birleşmesiyle kuruldu.
Uygulamada: Modül 2 · BIST Nedir? · Premium
ETF · BYF · Exchange traded fund
Payları borsada hisse senedi gibi gün içinde alınıp satılabilen yatırım fonu. Çoğunlukla bir endeksi, bir emtiayı ya da bir varlık sepetini takip eder ve genellikle düşük yönetim ücretiyle çalışır.
Uygulamada: Modül 9 · ETF ve Fon Nedir? · Premium
Brüt marj · Gross margin
Satışlardan satılan malın maliyeti çıkarıldıktan sonra kalan brüt kârın satışlara oranı. Şirketin ürünleri üzerindeki fiyatlama gücünü ve üretim verimliliğini gösterir.
Uygulamada: Modül 4 · Brüt Kar Marjı · Premium
Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi
Banka ve sigorta şirketlerinin yaptığı işlemler ve elde ettikleri bazı gelirler üzerinden alınan vergi. Kredi faizleri ve döviz alımı gibi işlemlerin maliyetine yansıyabilir; oranlar işlem türüne göre değişir ve yasal düzenlemeyle belirlenir.
Uygulamada: Modül 27 · BSMV ve İşlem Vergileri · Premium
Availability heuristic · Erişilebilirlik yanılgısı
Akla kolay gelen, yakın zamanda görülen ya da çarpıcı örneklerin bir olayın olasılığını gerçekte olduğundan yüksek gösterdiği zihinsel kısayol. Haberlerde çok konuşulan bir riskin abartılması tipik bir örnektir.
Uygulamada: Modül 11 · Bulunabilirlik Yanılgısı · Premium
Kişisel bütçe · Aile bütçesi
Belirli bir dönemde, genellikle bir ayda, ne kadar gelir elde edeceğini ve bu parayı nereye harcayacağını gösteren plan. Bütçe, paranın nereye gittiğini görmeni ve harcamalarını hedeflerine göre ayarlamanı sağlar.
Örnek: Aylık gelirin 30.000 TL ise bütçende kira, market, ulaşım ve birikim için bu tutarı ay başında paylaştırırsın.
Uygulamada: Modül 1 · Bütçe Nedir? · Ücretsiz Yazı: Bütçe Nedir ve Neden Hayatını Değiştirir?
Growth hissesi · Büyüme yatırımı · Growth
Satışları ve kârı piyasa ortalamasından hızlı büyümesi beklenen şirketlerin hissesi. Gelecek beklentileri fiyata yansıdığı için genellikle yüksek F/K ile işlem görür ve beklentiler karşılanmazsa sert düşebilir.
Uygulamada: Modül 4 · Büyüme Hissesi Değerleme · Premium
Alım opsiyonu · Call
Dayanak varlığı kullanım fiyatından satın alma hakkı veren opsiyon. Vadede dayanak varlığın fiyatı, kullanım fiyatı ile ödenen primin toplamının üzerindeyse alıcı kâra geçer.
Örnek: Kullanım fiyatı 100 TL, primi 5 TL olan bir call opsiyonu alan kişi, vadede hisse 105 TL'nin üzerindeyse kâra geçer.
Uygulamada: Modül 18 · Call Opsiyonu · Premium
Finansal varlıkları fiyatlama modeli · Capital Asset Pricing Model
Bir varlığın beklenen getirisini risksiz faiz, beta ve piyasa risk primi üzerinden hesaplayan model: beklenen getiri = risksiz faiz + beta × (piyasanın beklenen getirisi - risksiz faiz).
Örnek: Risksiz faiz yüzde 10, piyasanın beklenen getirisi yüzde 16 ve betası 1,5 olan bir hissenin CAPM'e göre beklenen getirisi yüzde 19'dur.
Uygulamada: Modül 22 · CAPM Modeli · Premium
Cari işlemler açığı · Current account deficit
Bir ülkenin mal ve hizmet ticareti, gelir ve transferler dahil dış dünyaya yaptığı ödemelerin, dış dünyadan aldığı ödemelerden fazla olması. Bu açık yurt dışından gelen sermaye ya da rezervlerle finanse edilir; finansman zorlaşırsa kur üzerinde baskı oluşabilir.
Current ratio
Dönen varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere bölünmesiyle bulunan likidite oranı. Şirketin bir yıl içinde ödemesi gereken borçlarını, bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen varlıklarıyla ne ölçüde karşılayabildiğini gösterir.
Örnek: Dönen varlıkları 300 milyon TL, kısa vadeli yükümlülükleri 200 milyon TL olan şirketin cari oranı 1,5'tir.
Uygulamada: Modül 5 · Likidite Oranları · Premium
Taşıma ticareti
Düşük faizli bir para biriminden borçlanıp yüksek faizli bir para biriminde değerlendirerek faiz farkından kazanç sağlamaya çalışan strateji. Yüksek faizli para birimi sert değer kaybederse faiz kazancı kısa sürede silinebilir.
Uygulamada: Modül 19 · Carry Trade · Premium
Kredi temerrüt swabı · Credit default swap · CDS primi · Risk primi
Bir borçlunun temerrüde düşmesine karşı koruma sağlayan türev sözleşme. Ülke CDS primi, piyasanın o ülkenin borcunu ne kadar riskli gördüğünün göstergesi olarak izlenir; Türkiye'de haberlerde sık sık risk primi olarak anılır.
Örtülü call · Korumalı call satışı
Sahip olduğun bir hisse üzerine call opsiyonu satarak prim geliri elde etme stratejisi. Alınan prim küçük düşüşlere karşı bir miktar tampon sağlar, ancak hisse kullanım fiyatının üzerine çıkarsa bu seviyenin üstündeki kazançtan vazgeçmiş olursun.
Uygulamada: Modül 18 · Covered Call · Premium
Core inflation
Enerji ve gıda gibi fiyatı çok oynak kalemlerin dışarıda bırakıldığı enflasyon ölçüsü. Fiyatlardaki kalıcı eğilimi görmek için kullanılır.
Uygulamada: Modül 14 · TÜFE, ÜFE ve Çekirdek Enflasyon · Premium
Framing effect · Çerçeve etkisi
Aynı bilginin farklı biçimlerde sunulmasının farklı kararlara yol açması. Bilginin olumlu ya da olumsuz bir dille anlatılması, içeriği değişmese de algıyı değiştirir.
Örnek: “Yüzde 90 başarı oranı” ile “yüzde 10 başarısızlık oranı” aynı bilgiyi verse de çoğu kişi ilkine daha olumlu bakar.
Uygulamada: Modül 11 · Çerçeveleme Etkisi · Premium
Diversifikasyon · Portföy çeşitlendirmesi · Diversification
Birikimi birbirinden farklı hareket eden varlıklara, sektörlere ve ülkelere dağıtarak tek bir yatırımın kötü performansının portföy üzerindeki etkisini azaltma. Şirkete özgü riski azaltır, ancak tüm piyasayı etkileyen riski ortadan kaldırmaz.
Uygulamada: Modül 9 · Portföy Çeşitlendirme · Premium
Anchoring · Çapa etkisi
Karar verirken ilk karşılaşılan bilgiye, örneğin bir hissenin alış fiyatına ya da geçmiş zirvesine, aşırı ağırlık verme eğilimi. Değerlendirmeni yeni bilgilere göre güncellemeni zorlaştırır.
Uygulamada: Modül 11 · Çıpalama (Anchoring) · Premium
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması · Double taxation
Aynı gelirin hem elde edildiği ülkede hem de yatırımcının yerleşik olduğu ülkede vergilendirilmesi. Ülkeler arasında imzalanan çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ve iç mevzuattaki mahsup kuralları bu yükü azaltmaya yöneliktir.
Uygulamada: Modül 27 · Uluslararası Çifte Vergilendirme · Premium
Behavioral finance
Yatırımcıların her zaman rasyonel davranmadığını, psikolojik eğilimlerin ve zihinsel kısayolların finansal kararları ve piyasa fiyatlarını nasıl etkilediğini inceleyen alan.
Underlying · Dayanak
Bir türev ürünün değerinin bağlı olduğu hisse, endeks, döviz, faiz ya da emtia gibi varlık.
Savunmacı hisse · Defensive
Talebi ekonomik koşullardan görece az etkilenen sektörlerdeki şirketlerin hissesi. Gıda, temel tüketim, sağlık ve elektrik gibi kamu hizmetleri tipik örneklerdir; durgunluk dönemlerinde kârları daha istikrarlı olma eğilimindedir.
Merkeziyetsiz finans · Decentralized finance
Borç verme, borç alma ve alım satım gibi finansal hizmetlerin banka ya da aracı kurum olmadan, akıllı sözleşmeler aracılığıyla blokzincir üzerinde sunulması. Kod hataları, saldırılar ve düzenleyici belirsizlik gibi ek riskler taşır.
Uygulamada: Modül 32 · DeFi Temelleri · Premium
Deflation
Mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin sürekli olarak düşmesi. Tüketicilerin harcamayı ertelemesine ve borçların reel yükünün artmasına yol açarak ekonomik durgunluğu derinleştirebilir.
Value trap
Düşük F/K ya da düşük PD/DD gibi oranlar nedeniyle ucuz görünen, ancak işlerin kalıcı olarak kötüleşmesi yüzünden ucuz kalmaya devam eden ya da daha da düşen hisse.
Uygulamada: Modül 3 · Ucuz mu Sorunlu mu? · Premium
Value investing · Value
İçsel değerinin altında fiyatlandığı düşünülen hisseleri seçmeye dayanan yatırım yaklaşımı. Düşük F/K ve PD/DD gibi oranlar ile güvenlik marjı bu yaklaşımın temel araçlarıdır.
Uygulamada: Modül 9 · Value vs Growth · Premium
Opsiyon deltası
Dayanak varlığın fiyatı 1 birim değiştiğinde opsiyon priminin yaklaşık ne kadar değişeceğini gösteren ölçü. Call opsiyonlarında 0 ile 1, put opsiyonlarında 0 ile -1 arasında değer alır.
Örnek: Deltası 0,6 olan bir call opsiyonunun primi, hisse 1 TL yükseldiğinde yaklaşık 0,60 TL artar.
Uygulamada: Modül 18 · Delta · Premium
Destek seviyesi · Support
Fiyatın düşerken alım ilgisinin arttığı ve düşüşün durma eğiliminde olduğu fiyat bölgesi. Destek kırılırsa bu seviye sonradan direnç gibi davranabilir.
Uygulamada: Modül 6 · Destek Nedir? · Premium
Değer kaybı · Kur değer kaybı
Bir para biriminin diğer para birimlerine karşı değerinin resmi bir kararla düşürülmesi. Günlük kullanımda serbest kur rejiminde paranın piyasada değer kaybetmesi için de kullanılır; ithal ürünleri pahalılaştırır ve enflasyonu artırabilir.
Uygulamada: Modül 24 · Para Birimi Değer Kaybı · Premium
BES devlet katkısı
BES'te ödediğin katkı paylarına devletin belirli bir oranda ek katkı yapması. Devlet katkısına hak kazanman sistemde kaldığın süreye ve emeklilik koşullarına bağlıdır; katkı oranı ve üst sınırı yasal düzenlemeyle belirlenir ve değişebilir.
Uygulamada: Modül 13 · Devlet Katkısı · Premium
Hazine tahvili · Hazine bonosu · DİBS · Devlet iç borçlanma senedi
Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın devletin borçlanma ihtiyacını karşılamak için ihraç ettiği borçlanma aracı. Kendi para biriminde ihraç edilen devlet tahvilleri o ülkede genellikle en düşük kredi riskine sahip araç kabul edilir ve diğer faizler için referans alınır.
Uygulamada: Modül 17 · Hazine vs Özel Sektör · Premium
Disinflation
Enflasyon oranının düşmesi; yani fiyatların artmaya devam etmesi ama artış hızının yavaşlaması. Fiyatların genel düzeyinin düştüğü deflasyonla aynı şey değildir.
Örnek: Yıllık enflasyonun yüzde 40'tan yüzde 25'e inmesi dezenflasyondur, çünkü fiyatlar daha yavaş da olsa artmaya devam eder.
Direnç seviyesi · Resistance
Fiyatın yükselirken satış baskısının arttığı ve yükselişin durma eğiliminde olduğu fiyat bölgesi. Direnç güçlü bir hacimle aşılırsa bu seviye sonradan destek gibi davranabilir.
Uygulamada: Modül 6 · Direnç Nedir? · Premium
Disposition effect · Elden çıkarma etkisi
Değer kazanan yatırımları erken satıp değer kaybedenleri uzun süre elde tutma eğilimi. Hersh Shefrin ve Meir Statman'ın tanımladığı bu etki kayıptan kaçınma ve pişmanlıktan kaçınmayla ilişkilidir.
Uygulamada: Modül 11 · Disposition Effect · Premium
Döngüsel şirket · Cyclical
Kârları ekonomik döngüye bağlı olarak belirgin şekilde iniş çıkış gösteren şirketlerin hissesi. Otomotiv, inşaat, kimya ve demir çelik gibi sektörler tipik örneklerdir.
Uygulamada: Modül 12 · Döngüsel Şirket Değerlemesi · Premium
Maksimum drawdown · Maksimum düşüş · Max drawdown
Bir portföyün ya da varlığın bir zirveden sonraki en dip noktaya kadar yaşadığı yüzde değer kaybı. Maksimum drawdown, belirli bir dönemdeki en büyük böyle düşüşü gösterir.
Örnek: 100.000 TL'ye çıkan bir portföy 70.000 TL'ye inerse drawdown yüzde 30'dur ve eski zirveye dönmek için yaklaşık yüzde 43 getiri gerekir.
Uygulamada: Modül 10 · Maksimum Drawdown · Premium
Duration · Macaulay durasyonu · Modifiye durasyon
Bir tahvilin nakit akışlarının ağırlıklı ortalama geri dönüş süresi (Macaulay) ve buna bağlı olarak fiyatının faiz değişimine duyarlılığı (modifiye durasyon). Faizler yükselince tahvil fiyatları düşer; durasyonu uzun tahvillerde bu düşüş daha sert olur.
Örnek: Modifiye durasyonu 5 olan bir tahvilin fiyatı, faizler 1 puan yükseldiğinde yaklaşık yüzde 5 düşer.
Uygulamada: Modül 17 · Macaulay Durasyon · Premium
Correction · Geri çekilme
Bir yükseliş trendi içinde fiyatların geçici olarak geri çekilmesi. Uygulamada zirveden yüzde 10 ile 20 arasındaki düşüşler çoğunlukla düzeltme olarak anılır.
DCA · Dollar cost averaging · Maliyet ortalaması · Kademeli alım
Fiyata bakmadan, belirli aralıklarla sabit bir tutarı aynı varlığa yatırma yöntemi. Fiyat düşükken daha çok, yüksekken daha az pay alınır; giriş zamanlaması riskini dağıtır ama kayıp ihtimalini ortadan kaldırmaz.
Örnek: Her ay 1.000 TL yatırırsan fiyat 50 TL iken 20, 25 TL iken 40 pay alırsın ve ortalama maliyetin yaklaşık 33,3 TL olur.
Uygulamada: Modül 9 · DCA: Düzenli Yatırım · Premium
Efektif faiz oranı · APY
Faizin yıl içinde birden fazla kez işlemesinin etkisi hesaba katıldığında ortaya çıkan gerçek yıllık oran. Aylık oranı 12 ile çarparak bulunan nominal yıllık orandan (APR) genellikle daha yüksektir.
Örnek: Aylık yüzde 2 faiz nominal olarak yıllık yüzde 24 eder, ama bileşik etkiyle efektif yıllık oran yaklaşık yüzde 26,8 olur.
Uygulamada: Modül 8 · APR vs APY · Premium
Konjonktür · İş döngüsü · Business cycle
Ekonominin genişleme, zirve, daralma ve dip aşamalarından oluşan, tekrar eden dalgalanması. Aşamaların süresi ve şiddeti her döngüde farklıdır.
Uygulamada: Modül 14 · Ekonomik Döngü Nedir? · Premium
Moat · Economic moat · Rekabet avantajı
Bir şirketi rakiplerinden uzun süre koruyan ve yüksek kârlılığını sürdürmesini sağlayan kalıcı rekabet avantajı. Güçlü marka, yüksek geçiş maliyetleri, ağ etkisi ve ölçek avantajı yaygın kaynaklarıdır.
Uygulamada: Modül 30 · Moat Analizi (Morningstar 5 Tipi) · Premium
Elliott Wave · Elliott dalgaları
Ralph Nelson Elliott'ın geliştirdiği ve piyasaların yatırımcı psikolojisine bağlı, tekrar eden dalgalarla hareket ettiğini öne süren teori. Temel modelde trend yönündeki beş itki dalgasını üç dalgalık bir düzeltme izler.
Uygulamada: Modül 6 · Elliott Dalga Teorisine Giriş · Premium
Kademe · Piyasa derinliği · Derinlik · Order book
Bir araç için bekleyen alış ve satış emirlerinin fiyat seviyelerine ve miktarlarına göre sıralandığı liste. Hangi fiyattan ne kadar alıcı ve satıcı bulunduğunu gösterir; kademelerde çok sayıda emir varsa piyasa derin kabul edilir ve büyük işlemler fiyatı daha az oynatır.
Uygulamada: Modül 2 · Piyasa Derinliği ve Emir Defteri · Premium
Commodity · Hammadde
Petrol, altın, bakır ve buğday gibi standart nitelikteki, kim üretirse üretsin birbirinin yerine geçebilen ham maddeler. Emtialara doğrudan, vadeli işlem sözleşmeleriyle ya da emtia fonlarıyla yatırım yapılabilir.
Uygulamada: Modül 20 · Emtia Piyasası 101 · Premium
Borsa endeksi · Index
Belirli bir grup hisse ya da varlığın fiyat değişimini tek bir sayıda özetleyen gösterge. Piyasanın ya da bir sektörün genel yönünü izlemek ve yatırım getirilerini karşılaştırmak için kullanılır.
Uygulamada: Modül 2 · Endeks Nedir? · Premium
Index fund
Belirli bir endeksin içindeki varlıkları benzer ağırlıklarla tutarak o endeksin getirisini takip etmeyi amaçlayan fon. Endeksi geçmeyi değil, endekse yakın getiri elde etmeyi hedefler.
Uygulamada: Modül 9 · Endeks Yatırımı (Bogle Felsefesi) · Premium
Fiyat artışı · Inflation
Mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin sürekli olarak artması ve buna bağlı olarak paranın satın alma gücünün düşmesi. Türkiye'de resmi enflasyon TÜİK tarafından tüketici fiyat endeksiyle (TÜFE) ölçülür.
Uygulamada: Modül 14 · Enflasyon Temelleri · Premium
Euro tahvil · Dövizli tahvil
Devletlerin ya da şirketlerin uluslararası piyasalarda, genellikle kendi para birimleri dışındaki bir para biriminde ihraç ettiği tahvil; adı euro para biriminden gelmez. Türkiye'de eurobond denince çoğunlukla Hazine'nin ve Türk şirketlerinin dolar ya da euro cinsinden ihraç ettiği tahviller anlaşılır.
Uygulamada: Modül 17 · Eurobond · Premium
Fiyat/Kazanç oranı · P/E · Fiyat kazanç oranı
Hisse fiyatının hisse başına kâra bölünmesiyle bulunan oran. Yatırımcıların şirketin bir liralık yıllık kârı için kaç lira ödediğini gösterir; aynı sektördeki şirketleri karşılaştırırken sık kullanılır.
Örnek: Hisse 100 TL, hisse başına kâr 10 TL ise F/K 10'dur.
Uygulamada: Modül 1 · F/K Oranı Nedir? · Ücretsiz
Esas faaliyet kâr marjı · Operating margin
Esas faaliyet kârının satışlara oranı. Satış maliyetinin yanında pazarlama, genel yönetim ve Ar-Ge gibi faaliyet giderleri de düşüldükten sonra şirketin asıl işinden ne kadar kâr ettiğini gösterir.
Uygulamada: Modül 4 · Faaliyet Kar Marjı · Premium
Yıllık rapor · Annual report
Şirketin bir yıllık faaliyetlerini, stratejisini, risklerini, yönetim yapısını ve finansal sonuçlarını özetleyen rapor. Borsada işlem gören şirketler faaliyet raporlarını KAP'ta yayımlar.
Uygulamada: Modül 5 · Yıllık Rapor Nasıl Okunur · Premium
EBITDA · Faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr
Faiz, vergi, amortisman ve itfa payları öncesi kâr. Şirketin ana faaliyetlerinden yarattığı kârı finansman yapısından ve bazı muhasebe tercihlerinden arındırarak gösterir; yatırım harcamalarını ve borç ödemelerini dikkate almadığı için nakit kârla aynı şey değildir.
Uygulamada: Modül 4 · EV/EBITDA Nedir? · Premium
EV/EBITDA · Firma değeri/FAVÖK
Firma değerinin FAVÖK'e bölünmesiyle bulunan değerleme çarpanı. Borç yapısı farklı şirketleri karşılaştırmaya uygundur; aynı sektörde düşük çarpan, şirketin kârına göre daha ucuz fiyatlandığını gösterebilir.
Örnek: Firma değeri 12 milyar TL, FAVÖK'ü 2 milyar TL olan şirketin FD/FAVÖK çarpanı 6'dır.
Uygulamada: Modül 4 · EV/EBITDA Hesaplama · Premium
Federal Reserve · ABD Merkez Bankası · FOMC
ABD'nin merkez bankası sistemi. Faiz kararları Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantılarında alınır; doların küresel rolü nedeniyle bu kararlar Türkiye dahil birçok piyasayı etkileyebilir.
Uygulamada: Modül 19 · Fed, ECB, BoJ · Premium
Finansal bağımsızlık ve erken emeklilik · Financial Independence, Retire Early
Yüksek tasarruf oranı ve yatırımla finansal bağımsızlığa ulaşıp olağan emeklilik yaşından çok önce çalışmayı bırakmayı hedefleyen yaklaşım. Hedeflenen yaşam standardına göre Lean, Fat ve Coast gibi türleri vardır.
Uygulamada: Modül 13 · FIRE Hareketi (Lean / Fat / Coast) · Premium
Fibonacci · Fibonacci seviyeleri · Fibo
Bir fiyat hareketinin ne kadarının geri alınabileceğini tahmin etmek için kullanılan yatay seviyeler. En çok yüzde 23,6, 38,2, 50 ve 61,8 seviyeleri izlenir ve bunlar olası destek ve direnç bölgeleri olarak kullanılır.
Uygulamada: Modül 7 · Fibonacci Seviyeleri · Premium
Finansal bağımsızlık · Financial independence
Pasif gelirlerinin ya da birikiminden sürdürülebilir biçimde çekebildiğin tutarın, yaşam giderlerini çalışmak zorunda kalmadan karşılayabildiği durum.
Uygulamada: Modül 1 · Finansal Özgürlük Nedir? · Ücretsiz
Findeks · Kredi skoru · KKB kredi notu
Kredi Kayıt Bürosu'nun (KKB) bireylerin geçmiş ödeme davranışı, mevcut borçları ve kredi kullanım bilgilerine göre hesapladığı puan. Bankalar kredi ve kart başvurularını değerlendirirken bu nota ve risk raporuna bakar.
Uygulamada: Modül 8 · Kredi Skoru: Findeks · Premium
FD · EV · Enterprise value · Şirket değeri
En basit haliyle şirketin piyasa değerine net borcunun eklenmesiyle bulunan değer. Şirketi borçlarıyla birlikte satın almanın teorik maliyetini gösterir ve borç yapısı farklı şirketleri karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Örnek: Piyasa değeri 8 milyar TL, net borcu 2 milyar TL olan şirketin firma değeri 10 milyar TL'dir.
Uygulamada: Modül 4 · EV/EBITDA Nedir? · Premium
Fırsatı kaçırma korkusu · Fear of missing out
Başkalarının kazandığını gördüğünde fırsatı kaçırma korkusuyla, yeterince araştırmadan ya da planına aykırı biçimde alım yapma eğilimi. Çoğu zaman fiyatlar zaten çok yükseldikten sonra ortaya çıkar.
Uygulamada: Modül 11 · FOMO Nedir? · Premium
Toplam gider oranı · Yönetim ücreti · Expense ratio
Bir fonun yönetim ücreti ve diğer işletme giderlerinin fonun toplam varlığına oranı. Bu giderler fon fiyatından düşüldüğü için getiriyi doğrudan azaltır; uzun vadede küçük oran farkları bile büyük tutarlara dönüşebilir.
FX · Döviz piyasası · Foreign exchange
Para birimlerinin birbiri karşılığında alınıp satıldığı küresel piyasa. Merkezi bir borsası yoktur ve dünyanın en yüksek işlem hacmine sahip finansal piyasasıdır. Türkiye'de yerleşik yatırımcılara kaldıraçlı forex işlemleri yalnızca SPK'dan yetki almış kurumlar aracılığıyla sunulabilir.
Uygulamada: Modül 19 · FX Piyasası 101 · Premium
Boşluk · Fiyat boşluğu
Grafikte iki ardışık mum arasında hiç işlem olmayan fiyat aralığı. Genellikle önemli bir haber ya da kapanıştan açılışa kadar biriken emirler nedeniyle fiyatın bir önceki seviyenin belirgin şekilde üstünde ya da altında açılmasıyla oluşur.
Uygulamada: Modül 6 · Gap Türleri · Premium
Kâr veya zarar tablosu · Income statement
Şirketin belirli bir dönemdeki satışlarını, giderlerini ve sonuçta ortaya çıkan kâr ya da zararı gösteren finansal tablo. Hasılattan başlayıp brüt kâr, esas faaliyet kârı ve net dönem kârı gibi basamaklarla ilerler.
Uygulamada: Modül 5 · Gelir Tablosu · Premium
EM · Emerging markets · Yükselen piyasalar
Ekonomisi hızla büyüyen ama finansal piyasaları ve kurumları gelişmiş ülkelere göre daha az olgun olan ülke piyasaları. Daha yüksek büyüme potansiyelinin yanında kur, siyasi ve likidite riskleri de genellikle daha yüksektir.
Uygulamada: Modül 28 · Gelişmiş vs Gelişmekte Olan Piyasalar · Premium
Hindsight bias · Sonradan görme yanlılığı
Bir olay gerçekleştikten sonra, onun baştan beri öngörülebilir olduğunu düşünme eğilimi. Kişinin tahmin gücünü abartmasına ve aşırı özgüvene yol açabilir.
Uygulamada: Modül 11 · Geri Görüş Yanlılığı · Premium
Sequence of returns risk · Sıralama riski
Emekliliğin ilk yıllarında yaşanan sert düşüşlerin, ortalama getiri aynı kalsa bile birikimin daha erken tükenmesine yol açma riski. Birikimden düzenli para çekilirken düşüş döneminde yapılan satışlar kayıpları kalıcı hale getirir.
Uygulamada: Modül 13 · Sequence of Returns Riski · Premium
Golden cross · Death cross · Altın kesişim · Ölüm kesişimi
Golden cross, kısa vadeli hareketli ortalamanın (genellikle 50 günlük) uzun vadeli hareketli ortalamayı (genellikle 200 günlük) aşağıdan yukarı kesmesidir. Kısa ortalamanın uzun ortalamayı yukarıdan aşağı kesmesine ise death cross denir; ikisi de geçmiş fiyatlara dayandığı için gecikmeli sinyallerdir.
Uygulamada: Modül 7 · Golden ve Death Cross · Premium
Gram altın fiyatı
Bir gram altının Türk lirası cinsinden fiyatı. Yaklaşık olarak ons altın fiyatının dolar/TL kuru ile çarpılıp 31,1'e bölünmesiyle bulunur; bu yüzden hem uluslararası altın fiyatından hem de kurdan etkilenir.
Örnek: Ons altın 3.110 dolar ve dolar/TL kuru 10 olsaydı gram altın yaklaşık 1.000 TL ederdi.
Opsiyon duyarlılıkları
Opsiyon fiyatının farklı etkenlere duyarlılığını ölçen göstergelerin ortak adı. Delta dayanak fiyatına, gamma deltanın değişimine, theta zamana, vega volatiliteye, rho ise faize duyarlılığı gösterir.
Uygulamada: Modül 18 · Tüm Greeks'i Birlikte Okumak · Premium
Gayri safi yurt içi hasıla · GDP
Bir ülkede belirli bir dönemde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin piyasa değeri. Ekonomik büyümenin temel ölçüsüdür; Türkiye'de TÜİK tarafından çeyrek dönemler halinde açıklanır.
Safe haven
Piyasalarda belirsizlik ve stres arttığında yatırımcıların yöneldiği ve değerini görece koruması beklenen varlık. Altın, bazı gelişmiş ülke devlet tahvilleri ve bazı rezerv para birimleri bu şekilde görülür; ancak her krizde aynı şekilde davranmayabilirler.
Uygulamada: Modül 20 · Altın: Safe Haven · Premium
Margin of safety
Bir hissenin tahmin edilen içsel değeri ile piyasa fiyatı arasındaki fark. Benjamin Graham'ın ortaya koyduğu bu ilke, değer tahminindeki hatalara ve beklenmedik gelişmelere karşı pay bırakmayı amaçlar.
Örnek: İçsel değerini 100 TL olarak tahmin ettiğin bir hisse 70 TL'den işlem görüyorsa güvenlik marjı yüzde 30'dur.
Uygulamada: Modül 12 · Güvenlik Marjı · Premium
Gayrimenkul yatırım ortaklığı · REIT
Gayrimenkul, gayrimenkul projeleri ve gayrimenkule dayalı haklardan oluşan bir portföyü yöneten ve payları borsada işlem gören şirket. SPK düzenlemelerine tabidir ve belirli koşullarla kurumlar vergisi istisnasından yararlanabilir; yatırımcıya küçük tutarlarla gayrimenkul piyasasına dolaylı yatırım imkânı verir.
Uygulamada: Modül 21 · GYO / REIT Nedir? · Premium
Temettü hak kullanım tarihi · Ex-dividend date
Bir payda temettü ya da bedelsiz sermaye artırımı gibi bir hakkın kullanılmaya başlandığı gün. Bu tarihten önceki son işlem gününün sonunda payı elinde tutan yatırımcı hakkı alır; pay o gün hakkın değerine göre düzeltilmiş fiyattan işleme başlar.
Free float · Fiili dolaşım oranı
Bir şirketin paylarından borsada işlem görebilen, yani halka açık olan kısmın toplam sermayeye oranı. Yakın bir kavram olan fiili dolaşım oranı, MKK kayıtlarına göre fiilen el değiştirebilecek payların oranını gösterir. Bu oranlar düşükse hisse fiyatı daha az işlemle sert hareket edebilir.
IPO · İlk halka arz · Initial public offering
Bir şirketin paylarını ilk kez borsada yatırımcılara satışa sunması. Türkiye'de halka arzlar SPK onayıyla ve izahname yayımlanarak yapılır; paylar talep toplamanın ardından borsada işlem görmeye başlar.
Uygulamada: Modül 2 · Halka Arz (IPO) Süreci · Premium
Yarılanma · Bitcoin halving
Bitcoin ağında yeni blok üreten madencilere verilen ödülün belirli sayıda blokta bir, yaklaşık dört yılda bir yarıya indirilmesi. Yeni Bitcoin arzının artış hızını yavaşlatır.
Uygulamada: Modül 32 · Bitcoin Ekonomisi · Premium
MA · SMA · EMA · Moving average · Basit hareketli ortalama · Üssel hareketli ortalama
Belirli sayıda dönemin kapanış fiyatlarının ortalamasını her yeni dönemde güncelleyerek fiyat hareketini yumuşatan gösterge. Basit hareketli ortalama (SMA) tüm dönemlere eşit, üssel hareketli ortalama (EMA) son dönemlere daha fazla ağırlık verir.
Örnek: Son 5 günün kapanışları 10, 11, 12, 13 ve 14 TL ise 5 günlük basit hareketli ortalama 12 TL'dir.
Uygulamada: Modül 7 · Hareketli Ortalama Türleri · Premium
Satış gelirleri · Ciro · Revenue
Şirketin ana faaliyetleri kapsamında mal ve hizmet satışlarından elde ettiği gelir. Gelir tablosunun ilk satırıdır ve giderler düşülmeden önceki tutarı gösterir.
Riskten korunma · Hedging
Mevcut bir pozisyondaki olası kaybı, ters yönde kazandıracak başka bir pozisyonla azaltma işlemi. Korumanın bir maliyeti vardır ve olası kazancı da sınırlayabilir.
Uygulamada: Modül 10 · Hedge Stratejileri 101 · Premium
Hyperinflation
Fiyatların çok hızlı ve kontrolden çıkmış biçimde arttığı aşırı enflasyon durumu. Akademik literatürde yaygın kullanılan tanıma göre aylık enflasyonun yüzde 50'yi aştığı dönemleri ifade eder.
Uygulamada: Modül 14 · Hiperenflasyon Nedir? (Tarihi Örnekler) · Premium
HBK · EPS · Pay başına kâr
Şirketin net kârının dolaşımdaki pay sayısına bölünmesiyle bulunan tutar. Bir payın şirket kârından ne kadar pay aldığını gösterir ve F/K hesabının paydasıdır.
Örnek: Net kâr 500 milyon TL, pay sayısı 100 milyon ise hisse başına kâr 5 TL'dir.
Uygulamada: Modül 3 · EPS Nedir? (Hisse Başına Kâr) · Premium
Pay geri alımı · Geri alım · Buyback
Bir şirketin kendi paylarını piyasadan satın alması. Dolaşımdaki pay sayısı azaldığı için hisse başına kâr artabilir; şirketin nakdini ortaklara dağıtmanın temettü dışındaki bir yoludur. Türkiye'de geri alımlar SPK düzenlemelerine göre yapılır ve KAP'ta duyurulur.
Uygulamada: Modül 31 · Hisse Geri Alımı Analizi · Premium
Pay · Pay senedi · Hisse · Stock
Bir şirketin sermayesindeki ortaklık payını temsil eden menkul kıymet. Hisse aldığında şirketin küçük bir ortağı olursun; kâr payı alma ve genel kurulda oy kullanma gibi haklar kazanırsın.
Uygulamada: Modül 1 · Hisse Senedi Nedir? · Ücretsiz
Insider trading · Bilgi suistimali
Kamuya henüz açıklanmamış ve fiyatı etkileyebilecek bir bilgiyi kullanarak alım satım yapmak ya da bu bilgiyi başkalarına aktarmak. Türkiye'de sermaye piyasası mevzuatına göre suçtur.
Intrinsic value · Gerçek değer
Bir şirketin, piyasa fiyatından bağımsız olarak, gelecekte üreteceği nakit akışlarına göre tahmin edilen değeri. Farklı yöntem ve varsayımlarla hesaplandığı için tek bir doğru sayı yoktur; bir aralık olarak düşünmek daha gerçekçidir.
Uygulamada: Modül 12 · İçsel Değer Nedir? · Premium
İhtiyaç mı istek mi · Needs and wants
İhtiyaçlar barınma, temel gıda, sağlık ve ulaşım gibi yaşamını sürdürmek için gereken harcamalardır. İstek ise hayatı daha keyifli kılan ama vazgeçilebilecek harcamalardır. Bu ayrım, bütçede nereden kısabileceğini görmeni kolaylaştırır.
Uygulamada: Modül 1 · İhtiyaç mı, İstek mi? · Ücretsiz Yazı: İhtiyaç vs İstek: Beynini Kandıran 12 Soru
Double top · Double bottom · İkili dip · M formasyonu · W formasyonu
Fiyatın aynı seviyeyi iki kez test edip aşamadığı dönüş formasyonları. İkili tepe M harfine benzer ve yükselişin bitebileceğine, ikili dip W harfine benzer ve düşüşün bitebileceğine işaret eder; iki tepe ya da dip arasındaki seviyenin kırılmasıyla teyit edilir.
Uygulamada: Modül 6 · İkili Tepe ve İkili Dip · Premium
DCF · İNA · Discounted cash flow
Bir şirketin gelecekte üreteceği tahmini nakit akışlarını, paranın zaman değerini ve riski yansıtan bir iskonto oranıyla bugüne indirerek değer bulma yöntemi. Sonuç büyüme ve iskonto oranı varsayımlarına çok duyarlıdır.
Uygulamada: Modül 12 · DCF Mantığı · Premium
Hacim · Volume
Belirli bir sürede bir araçta el değiştiren toplam miktar ya da bu işlemlerin parasal tutarı. Yüksek hacim, fiyat hareketine çok sayıda yatırımcının katıldığını gösterir.
Uygulamada: Modül 2 · Lot ve İşlem Hacmi · Premium
Leverage · Kaldıraçlı işlem
Kendi sermayenden daha büyük bir pozisyona borç ya da teminat sistemi aracılığıyla girebilmek. Kâr da zarar da pozisyonun büyüklüğüne göre hesaplandığı için kaldıraç hem kazancı hem kaybı büyütür ve yatırılan teminat kısa sürede tamamen kaybedilebilir.
Örnek: 1'e 10 kaldıraçla 10.000 TL teminatla 100.000 TL'lik pozisyon açılır ve fiyattaki yüzde 10'luk ters hareket teminatın tamamını eritir.
Uygulamada: Modül 19 · Pip, Lot, Leverage · Premium
Kamuyu Aydınlatma Platformu
Borsada işlem gören şirketlerin finansal tablolarını, özel durum açıklamalarını ve diğer yasal bildirimlerini yayımladığı elektronik platform. Şirketlerle ilgili resmi açıklamaların birincil kaynağıdır.
Uygulamada: Modül 5 · KAP Navigasyonu · Premium
Closing price
Bir aracın işlem günü sonunda oluşan fiyatı. Günlük getiri hesaplarında ve grafiklerde çoğunlukla bu fiyat kullanılır; Borsa İstanbul pay piyasasında genellikle gün sonundaki kapanış seansında belirlenir.
Uygulamada: Modül 2 · Seanslar ve Açılış/Kapanış Fiyatı · Premium
Kâr satışı · Kâr alma · Profit taking
Fiyatı yükselmiş bir varlığın satılarak kâğıt üzerindeki kazancın gerçekleşmiş kâra dönüştürülmesi. Sert yükselişlerin ardından gelen yoğun kâr satışları kısa süreli fiyat düşüşlerine yol açabilir.
Black swan · Siyah kuğu
Nassim Taleb'in popülerleştirdiği, çok nadir görülen, önceden tahmin edilmesi neredeyse imkânsız olan ve çok büyük etkiler yaratan olay. Olaydan sonra geriye dönüp bakıldığında öngörülebilirmiş gibi açıklanma eğilimindedir.
Uygulamada: Modül 10 · Black Swan: Kara Kuğu Olayları · Premium
Çarpan analizi · Benzer şirket analizi · Relative valuation
Bir şirketi F/K, PD/DD ve FD/FAVÖK gibi çarpanlarla aynı sektördeki benzer şirketlerle kıyaslayarak değerleme yöntemi. Hızlı ve pratiktir; ancak sektörün tamamı pahalı ya da ucuzsa yanıltıcı sonuç verebilir.
Uygulamada: Modül 3 · Karşılaştırmalı Değerleme · Premium
Loss aversion · Kayıp kaçınması
Bir kaybın verdiği acının, aynı büyüklükteki bir kazancın verdiği memnuniyetten daha güçlü hissedilmesi. Yatırımcıyı zarardaki pozisyonları kapatmaktan kaçınmaya ya da gereğinden fazla temkinli olmaya itebilir.
Uygulamada: Modül 11 · Kayıptan Kaçınma · Premium
Kira verimi · Brüt kira getirisi · Amortisman süresi · Kira çarpanı
Bir gayrimenkulden elde edilen yıllık kiranın mülkün değerine oranı. Brüt getiriden aidat, bakım, vergi ve boş kalma süreleri gibi giderler düşüldüğünde net getiri bulunur; mülk fiyatının yıllık kiraya bölünmesiyle bulunan amortisman süresi aynı ilişkiyi yıl olarak gösterir.
Örnek: 4 milyon TL değerindeki bir daire yıllık 200.000 TL kira getiriyorsa brüt kira getirisi yüzde 5, amortisman süresi 20 yıldır.
Uygulamada: Modül 21 · Kira Getirisi Hesabı · Premium
Korelasyon katsayısı · Correlation
İki varlığın getirilerinin birlikte hareket etme derecesini -1 ile +1 arasında gösteren ölçü. +1 tamamen aynı yönde, -1 tamamen ters yönde hareket anlamına gelir; korelasyonu düşük varlıkları bir araya getirmek çeşitlendirmenin etkisini artırır.
Uygulamada: Modül 10 · Korelasyon ve Çeşitlendirme · Premium
Kredi notu · Rating · Ülke notu
S&P, Moody's ve Fitch gibi derecelendirme kuruluşlarının bir ülkenin ya da şirketin borcunu zamanında ödeme kapasitesine verdiği not. Not düştükçe temerrüt riski yüksek görülür ve borçlanma maliyeti artar.
Uygulamada: Modül 17 · Kredi Notu Okuma · Premium
KMH · Ek hesap
Vadesiz hesabına tanımlanan ve bakiye sıfırın altına indiğinde otomatik olarak kullanılan kredi limiti. Kullanılan tutar için faiz işler; genellikle kısa süreli nakit ihtiyaçları için kullanılır.
Uygulamada: Modül 8 · İhtiyaç Kredisi vs KMH vs Kart · Premium
Wallet · Soğuk cüzdan · Sıcak cüzdan · Donanım cüzdanı
Kripto varlıklara erişimi sağlayan özel anahtarları saklayan yazılım ya da cihaz. İnternete bağlı olanlara sıcak cüzdan, çevrimdışı tutulanlara soğuk cüzdan denir; anahtarı kaybedersen varlıklarına erişimini de kaybedebilirsin.
Uygulamada: Modül 32 · Cüzdan Güvenliği · Premium
Kripto varlık · Kripto · Cryptocurrency
Blokzincir gibi dağıtık defter teknolojileri kullanılarak elektronik ortamda oluşturulan ve saklanan dijital varlık. Fiyatları çok oynaktır ve değerini güvence altına alan bir merkez bankası yoktur. Türkiye'de kripto varlıklar ödemelerde kullanılamaz; kripto varlık hizmet sağlayıcıları SPK'nın izin ve denetimine tabidir.
Strike · Strike fiyatı · İşlem fiyatı
Opsiyon sözleşmesinde dayanak varlığın alınabileceği ya da satılabileceği, önceden belirlenmiş fiyat.
Uygulamada: Modül 18 · Strike, Prim, Vade · Premium
Gambler's fallacy
Birbirinden bağımsız olaylarda geçmiş sonuçların gelecek sonuçları etkilediğini sanma hatası. Uzun süredir düşen bir hissenin artık yükselmek zorunda olduğunu düşünmek bu yanılgıya benzer bir akıl yürütmedir.
Uygulamada: Modül 11 · Kumarbaz Yanılgısı · Premium
Kupon faizi · Kupon oranı · Coupon
Bir tahvilin nominal değeri üzerinden belirli aralıklarla ödenen faiz. Kupon oranı tahvil ihraç edilirken belirlenir; sabit ya da değişken olabilir.
Örnek: Nominal değeri 1.000 TL ve yıllık kupon oranı yüzde 10 olan tahvil yılda toplam 100 TL kupon öder.
Uygulamada: Modül 17 · Kupon ve Vade · Premium
Döviz kuru riski · FX riski · Currency risk
Döviz kurlarındaki değişimin bir yatırımın ya da borcun yerel para cinsinden değerini etkileme riski. Yurt dışındaki bir hisse kendi para biriminde değer kazansa bile kur aleyhine hareket ederse lira cinsinden getiri düşebilir.
Uygulamada: Modül 28 · FX Riski Yönetimi · Premium
Nakde çevrilebilirlik · Liquidity
Bir varlığın değerinden önemli bir kayıp olmadan hızla nakde çevrilebilme kolaylığı. Mevduat ve işlem hacmi yüksek hisseler likit, gayrimenkul ve az işlem gören hisseler daha az likittir.
Limitli emir · Limit order
Alımda ödemeye razı olduğun en yüksek, satışta kabul edeceğin en düşük fiyatı belirttiğin emir. Fiyat üzerinde kontrol sağlar ama piyasa o seviyeye gelmezse gerçekleşmeyebilir.
Örnek: Hisse 52 TL'deyken 50 TL'den limit alış emri verirsen, emrin ancak fiyat 50 TL ya da altına inerse gerçekleşir.
Uygulamada: Modül 2 · Limit Emir Nedir? · Premium
İşlem birimi
Borsada işlemlerin yapıldığı miktar birimi. Borsa İstanbul pay piyasasında günümüzde 1 lot 1 adet paya karşılık gelir; forex piyasasında ise standart lot, işlem gören para biriminden 100.000 birimi ifade eder.
Örnek: Hisse fiyatı 40 TL iken 25 lot alırsan komisyon hariç 1.000 TL'lik işlem yapmış olursun.
Uygulamada: Modül 2 · Lot ve İşlem Hacmi · Premium
Moving Average Convergence Divergence · Hareketli ortalama yakınsama ıraksama
İki üssel hareketli ortalama (genellikle 12 ve 26 günlük) arasındaki farktan oluşan MACD çizgisi ile bu çizginin 9 günlük ortalaması olan sinyal çizgisinden oluşan gösterge. Çizgilerin kesişimleri ve sıfır çizgisinin geçilmesi trend ve momentum değişimi sinyali olarak izlenir.
Uygulamada: Modül 7 · MACD Nedir? · Premium
Piyasa dolandırıcılığı · Piyasa bozucu eylem
Fiyatları ya da işlem hacmini yapay olarak etkileyerek ya da yanıltıcı bilgi yayarak yatırımcıları aldatmaya yönelik eylemler. Türkiye'de sermaye piyasası mevzuatında suç olarak tanımlanır; SPK bu tür eylemlere idari tedbir ve yaptırım uygular.
Mali Suçları Araştırma Kurulu
Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı, suç gelirlerinin aklanması ve terörün finansmanıyla mücadele eden kurum. Bankalar, aracı kurumlar ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları gibi kuruluşlara kimlik tespiti ve şüpheli işlem bildirimi gibi yükümlülükler getirir.
Uygulamada: Modül 32 · Düzenleyici Manzara (Türkiye) · Premium
Sermaye piyasası aracı · Security
Hisse senedi, tahvil, fon payı gibi sahibine ortaklık ya da alacak hakkı sağlayan ve alınıp satılabilen finansal araç. Türkiye'deki mevzuatta sermaye piyasası aracı ifadesi kullanılır.
Merkezi Kayıt Kuruluşu · e-YATIRIMCI
Türkiye'de hisse senedi gibi sermaye piyasası araçlarının kayıtlarını elektronik ortamda, yatırımcı bazında tutan kuruluş. Yatırımcılar varlıklarını MKK'nın e-YATIRIMCI hizmeti üzerinden aracı kurumdan bağımsız olarak izleyebilir.
MPT · Markowitz · Ortalama-varyans optimizasyonu
Harry Markowitz'in geliştirdiği ve varlıkları tek tek değil, portföy içindeki birlikte hareketlerine göre değerlendiren teori. Korelasyonu düşük varlıkları bir araya getirerek aynı beklenen getiri için daha düşük risk elde edilebileceğini gösterir.
Uygulamada: Modül 22 · Markowitz ve Modern Portföy Teorisi · Premium
Momentum faktörü
Son dönemde güçlü performans gösteren varlıkların bir süre daha görece iyi, zayıf performans gösterenlerin ise görece kötü performans gösterme eğilimi. Akademik çalışmalarda belgelenmiş bir faktördür; ani tersine dönüşlerde sert kayıplara da yol açabilir.
Uygulamada: Modül 22 · Momentum Faktörü · Premium
Japon mum grafiği · Candlestick · Yeşil ve kırmızı mum
Her mumun belirli bir zaman diliminin açılış, en yüksek, en düşük ve kapanış fiyatlarını gösterdiği grafik türü. Gövde açılış ile kapanış arasını, fitiller o dönemin en yüksek ve en düşük fiyatlarını gösterir; kapanış açılıştan yüksekse mum genellikle yeşil, düşükse kırmızı çizilir.
Uygulamada: Modül 6 · Mum Grafik Nedir? · Premium
Cash flow statement
Şirketin bir dönemdeki nakit giriş ve çıkışlarını işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri olarak üç bölümde gösteren tablo. Muhasebe kârı ile kasaya fiilen giren nakit arasındaki farkı görmeni sağlar.
Uygulamada: Modül 5 · Nakit Akış Tablosu · Premium
Net finansal borç · Net debt
Şirketin kısa ve uzun vadeli finansal borçlarından nakit ve nakit benzerlerinin çıkarılmasıyla bulunan tutar. Negatif çıkması, şirketin borcundan fazla nakde sahip olduğunu (net nakit) gösterir.
Net servet · Net worth
Sahip olduğun tüm varlıkların (nakit, yatırımlar, ev, araba gibi) toplam değerinden tüm borçlarının çıkarılmasıyla kalan tutar.
Örnek: Varlıkların toplamı 800.000 TL, borçların 300.000 TL ise net değerin 500.000 TL'dir.
Uygulamada: Modül 15 · Net Değer Hesaplama · Premium
Net dönem kârı · Net income
Şirketin tüm gelirlerinden faaliyet giderleri, finansman giderleri ve vergiler dahil tüm giderler düşüldükten sonra kalan kâr. Gelir tablosunun son satırıdır.
Net marj · Net profit margin
Net kârın satış gelirlerine bölünmesiyle bulunan oran. Şirketin her 100 liralık satışından tüm giderler ve vergiler sonrasında kaç lira kâr kaldığını gösterir.
Örnek: Satışları 2 milyar TL, net kârı 200 milyon TL olan şirketin net kâr marjı yüzde 10'dur.
Uygulamada: Modül 4 · Net Kar Marjı · Premium
Omuz baş omuz · Baş ve omuz · Head and shoulders
Ortadaki tepenin (baş) iki yandaki daha alçak tepelerden (omuzlar) yüksek olduğu dönüş formasyonu. Yükseliş trendinin sonunda görülür; omuzların altından geçen boyun çizgisinin kırılması olası düşüş sinyali olarak yorumlanır.
Uygulamada: Modül 6 · Baş ve Omuz Formasyonu · Premium
Ons · Troy ons · XAU/USD
Uluslararası piyasalarda altın fiyatının ifade edildiği birim; bir troy ons yaklaşık 31,1 gramdır. Ons altın fiyatı genellikle ABD doları cinsinden verilir.
Opsiyon sözleşmesi · Option
Alıcısına bir dayanak varlığı belirli bir tarihte ya da o tarihe kadar, önceden belirlenen fiyattan alma (call) ya da satma (put) hakkı veren, ancak yükümlülük getirmeyen sözleşme. Alıcı bu hak için satıcıya prim öder; satıcı ise alıcı hakkını kullanırsa yükümlülüğü yerine getirmek zorundadır.
Prim · Premium
Opsiyon alıcısının hak karşılığında satıcıya ödediği bedel. Opsiyon hemen kullanılsaydı sağlayacağı kazanç (içsel değer) ile vadeye kalan süreden gelen zaman değerinin toplamıdır; vade, volatilite, faiz ve dayanak varlığın fiyatı gibi etkenlerle değişir.
Uygulamada: Modül 18 · Strike, Prim, Vade · Premium
OKS · Otomatik BES
Çalışanların işverenleri aracılığıyla bireysel emeklilik sistemine otomatik olarak dahil edildiği uygulama. Çalışan belirli bir süre içinde cayma hakkını kullanarak sistemden çıkabilir; kapsam ve katkı oranları yasal düzenlemeyle belirlenir.
Implied volatility · IV · Zımni volatilite
Piyasadaki opsiyon fiyatlarından geriye doğru hesaplanan ve piyasanın gelecekte beklediği oynaklığı yansıtan volatilite. Geçmiş fiyat hareketlerinden hesaplanan tarihsel volatiliteden farklıdır.
Uygulamada: Modül 18 · Implied Volatility (IV) · Premium
Şirket tahvili · Finansman bonosu · Corporate bond
Şirketlerin borçlanmak için ihraç ettiği tahvil ve bonolar. İhraççının temerrüt riski devlete göre daha yüksek olduğu için genellikle aynı vadeli devlet tahvilinden daha yüksek faiz öder; aradaki farka kredi spread'i denir.
Uygulamada: Modül 17 · Hazine vs Özel Sektör · Premium
Öz sermaye · Defter değeri · Equity · Book value
Şirketin toplam varlıklarından toplam yükümlülükleri çıkarıldığında kalan tutar; yani şirketin ortaklara ait kısmı. PD/DD hesabında defter değeri olarak kullanılır.
Uygulamada: Modül 5 · Bilanço Nedir? · Premium
ROE · Return on equity · Özsermaye kârlılığı
Net kârın ortalama özkaynağa bölünmesiyle bulunan oran. Ortakların şirkete koyduğu ve şirkette biriken sermayenin ne kadar verimli kullanıldığını gösterir; yüksek borçla da yükselebileceği için kaldıraçla birlikte değerlendirilir.
Örnek: Özkaynağı 5 milyar TL, net kârı 1 milyar TL olan şirketin özkaynak kârlılığı yüzde 20'dir.
Uygulamada: Modül 4 · ROE ve DuPont Ayrıştırması · Premium
Panik satış · Panic selling
Sert düşüşler sırasında korkuyla ve planlı bir gerekçe olmadan varlıkları elden çıkarma. Kayıpları kalıcı hale getirebilir ve sonrasındaki toparlanmanın kaçırılmasına yol açabilir.
Uygulamada: Modül 11 · Panik Satış · Premium
Sanal işlem · Sanal portföy · Demo hesap
Gerçek para kullanmadan, gerçek ya da gerçeğe yakın piyasa fiyatlarıyla sanal alım satım yaparak bir stratejiyi veya piyasanın işleyişini deneme yöntemi. Duygusal baskı ve işlem maliyetleri gerçek işlemlerden farklı olabileceği için sonuçlar gerçek hesaba birebir aktarılamaz.
Uygulamada: Modül 29 · Paper Trading · Premium
M1 · M2 · Money supply
Ekonomide dolaşımdaki toplam para miktarı. Kapsamına göre farklı tanımlarla ölçülür; dar tanımlı M1 dolaşımdaki nakit ile vadesiz mevduatı, daha geniş tanımlı M2 ise bunlara ek olarak vadeli mevduatları da içerir.
Uygulamada: Modül 14 · Para Arzı (M0, M1, M2) · Premium
Likit fon · Money market fund · PPF
Ağırlıklı olarak repo, kısa vadeli devlet borçlanma araçları ve mevduat gibi kısa vadeli ve düşük riskli araçlara yatırım yapan fon türü. Fiyat dalgalanması genellikle düşüktür, ancak getiri garantisi yoktur.
Time value of money
Bugün elindeki bir liranın, gelecekte alacağın bir liradan daha değerli olduğu ilkesi. Bugünkü para yatırılıp getiri sağlayabilir; enflasyon ise gelecekteki paranın alım gücünü azaltır.
Örnek: Yıllık yüzde 20 getiri elde edilebiliyorsa bugünkü 1.000 TL, bir yıl sonraki 1.200 TL'ye denktir.
Uygulamada: Modül 1 · Paranın Zaman Değeri · Ücretsiz
QE · Niceliksel genişleme · Quantitative easing
Merkez bankasının faizleri düşürerek ya da piyasadan büyük ölçekte tahvil satın alarak ekonomideki para ve kredi miktarını artırmaya yönelik politikası. Büyük ölçekli tahvil alımlarına niceliksel genişleme (QE) denir.
Uygulamada: Modül 14 · Parasal Genişleme ve Sıkılaştırma (QE ve QT) · Premium
QT · Niceliksel sıkılaştırma · Quantitative tightening
Merkez bankasının faiz artırarak ya da bilançosunu küçülterek ekonomideki para ve kredi büyümesini yavaşlatmaya yönelik politikası. Amaç genellikle enflasyonu düşürmektir; bilanço küçültmeye niceliksel sıkılaştırma (QT) denir.
Uygulamada: Modül 14 · Parasal Genişleme ve Sıkılaştırma (QE ve QT) · Premium
Döviz çifti · Currency pair
İki yabancı para birimi arasındaki değişim oranı ya da forex piyasasında birlikte işlem gören para birimi çifti. EUR/USD paritesi, bir euronun kaç ABD doları ettiğini gösterir.
Uygulamada: Modül 19 · Major, Minor, Exotic Çiftler · Premium
Pasif kazanç · Passive income
Sürekli aktif çalışma gerektirmeden düzenli olarak elde edilen gelir. Kira, temettü ve faiz geliri yaygın örneklerdir; çoğu pasif gelir başlangıçta sermaye, emek ya da zaman yatırımı gerektirir.
Passive investing · Pasif fon yönetimi
Piyasayı yenmeye çalışmak yerine bir endeksi düşük maliyetle takip etmeyi ve uzun süre elde tutmayı esas alan yatırım yaklaşımı. Endeks fonları ve borsa yatırım fonları bu yaklaşımın tipik araçlarıdır.
Uygulamada: Modül 9 · Pasif vs Aktif Yatırım · Premium
Piyasa Değeri/Defter Değeri · P/B · Price/Book · Fiyat/Defter Değeri
Şirketin piyasa değerinin özkaynaklarına (defter değerine) bölünmesiyle bulunan oran. 1'in altındaki bir değer, piyasanın şirkete muhasebe kayıtlarındaki özkaynağından daha düşük değer biçtiğini gösterir; bankalar gibi varlık ağırlıklı şirketlerde sık kullanılır.
Örnek: Piyasa değeri 6 milyar TL, özkaynağı 4 milyar TL olan şirketin PD/DD oranı 1,5'tir.
Uygulamada: Modül 3 · PD/DD Oranı · Premium
PEG · F/K/Büyüme oranı
F/K oranının, yüzde olarak ifade edilen beklenen yıllık kâr büyümesine bölünmesiyle bulunan oran. Yüksek F/K'lı büyüme şirketlerinde fiyatın büyümeye göre ne kadar pahalı olduğunu değerlendirmeye yardım eder.
Örnek: F/K'sı 30, beklenen yıllık kâr büyümesi yüzde 15 olan şirketin PEG oranı 2'dir.
Uygulamada: Modül 4 · PEG Oranı · Premium
Piyasa kapitalizasyonu · Market cap
Bir şirketin borsadaki toplam değeri; hisse fiyatının toplam pay sayısıyla çarpılmasıyla bulunur.
Örnek: Hisse fiyatı 50 TL ve toplam 200 milyon pay varsa piyasa değeri 10 milyar TL'dir.
Piyasa fiyatlı emir · Market emir · Market order
Fiyat belirtmeden, o anda piyasada bulunan en iyi fiyattan hemen gerçekleşmesi istenen emir. Hızlı gerçekleşir ama özellikle derinliği az araçlarda beklediğinden farklı bir fiyattan gerçekleşebilir.
Uygulamada: Modül 2 · Piyasa Emri Nedir? · Premium
Market timing
Piyasanın ne zaman yükselip düşeceğini önceden tahmin ederek alım satım zamanını buna göre belirlemeye çalışma. Doğru zamanlamayı sürekli tekrarlamak zordur; en güçlü birkaç günü kaçırmak uzun vadeli getiriyi belirgin şekilde düşürebilir.
Satın Alma Yöneticileri Endeksi · Purchasing Managers' Index
Şirketlerin satın alma yöneticileriyle yapılan anketlere dayanan ve imalat ya da hizmet sektöründeki aktiviteyi ölçen öncü gösterge. 50'nin üzerindeki değerler genişlemeye, altındaki değerler daralmaya işaret eder.
Uygulamada: Modül 14 · PMI ve Ekonomik Göstergeler · Premium
Faiz kararı · Policy rate
Merkez bankasının para politikasını yürütmek için belirlediği temel faiz oranı. Bankaların fonlama maliyetini etkileyerek kredi ve mevduat faizlerine, kurlara ve hisse piyasalarına yansır.
Yatırım portföyü · Portfolio
Bir yatırımcının sahip olduğu hisse, tahvil, fon, döviz ve altın gibi tüm yatırımların bütünü.
Pozisyon boyutu · Position sizing
Tek bir yatırıma ya da işleme portföyün ne kadarının ayrılacağı. Yaygın yaklaşımlar, stop-loss tetiklenirse kaybın toplam sermayenin küçük ve önceden belirlenmiş bir yüzdesini aşmamasını hedefler.
Örnek: 100.000 TL sermayede işlem başına en fazla yüzde 1 risk almak isteyen biri, stop mesafesi pay başına 5 TL ise en fazla 200 lot alabilir.
Uygulamada: Modül 10 · Pozisyon Büyüklüğü · Premium
PoS · Hisse ispatı · Pay ispatı
Ağdaki işlemlerin, sahip oldukları kripto parayı teminat olarak kilitleyen doğrulayıcılar tarafından onaylandığı mutabakat mekanizması. Proof of Work'e göre çok daha az enerji tüketir.
Uygulamada: Modül 32 · Proof of Work vs Proof of Stake · Premium
PoW · İş ispatı · Madencilik
Ağdaki işlemlerin, yoğun hesaplama gücüyle matematiksel bir problemi ilk çözen madenciler tarafından onaylandığı mutabakat mekanizması. Bitcoin bu yöntemi kullanır; güvenliği yüksektir ama enerji tüketimi fazladır.
Uygulamada: Modül 32 · Proof of Work vs Proof of Stake · Premium
Koruyucu put · Married put
Sahip olduğun bir hisse için put opsiyonu satın alarak olası bir düşüşe karşı koruma sağlama stratejisi. Bir sigorta gibi çalışır; ödenen prim bu korumanın maliyetidir.
Uygulamada: Modül 18 · Protective Put · Premium
Satım opsiyonu · Put
Dayanak varlığı kullanım fiyatından satma hakkı veren opsiyon. Dayanak varlığın fiyatı düştüğünde değer kazanır; elindeki bir varlığı düşüşe karşı korumak için de kullanılabilir.
Örnek: Kullanım fiyatı 100 TL, primi 4 TL olan bir put opsiyonu alan kişi, vadede hisse 96 TL'nin altındaysa kâra geçer.
Uygulamada: Modül 18 · Put Opsiyonu · Premium
Enflasyondan arındırılmış getiri · Real return
Bir yatırımın enflasyonun etkisi çıkarıldıktan sonraki getirisi, yani alım gücündeki gerçek artış. Nominal getiri enflasyondan düşükse reel getiri negatif olur ve alım gücü azalır.
Örnek: Nominal getiri yüzde 20, enflasyon yüzde 10 ise reel getiri yüzde 10 değil, yaklaşık yüzde 9,1'dir.
Reel faiz · Nominal faiz · Real interest rate
Nominal faiz, sözleşmede ya da ilanda yazan faiz oranıdır; reel faiz ise bu orandan enflasyonun etkisi arındırıldıktan sonra kalan faizdir. Enflasyon nominal faizden yüksekse reel faiz negatif olur ve faiz getirisi alım gücündeki kaybı karşılamaz.
Uygulamada: Modül 14 · Reel ve Nominal Faiz · Premium
Durgunluk · Ekonomik daralma · Recession
Ekonomik faaliyetin geniş çaplı ve belirgin şekilde daraldığı dönem. Pratikte sık kullanılan bir ölçüte göre gayri safi yurt içi hasılanın üst üste iki çeyrek küçülmesi teknik resesyon olarak adlandırılır.
Uygulamada: Modül 14 · Resesyon Nedir? · Premium
Yatırım riski
Bir yatırımın gerçekleşen getirisinin beklenenden farklı olma, özellikle sermayenin bir kısmının ya da tamamının kaybedilme ihtimali. Piyasa, kur, faiz, likidite ve şirkete özgü riskler başlıca türleridir.
Uygulamada: Modül 10 · Risk Nedir? · Premium
Yatırımcı profili · Risk toleransı
Bir yatırımcının ne kadar dalgalanmayı ve kaybı kaldırabileceğini gösteren özet. Yaş, gelir, birikim, yatırım süresi ve kişisel tutum gibi etkenlere bağlıdır; genellikle temkinli, dengeli ve atak olarak gruplanır.
Uygulamada: Modül 1 · Senin Risk Profilin Ne? · Ücretsiz
Risk/reward · Risk/ödül oranı · R/R
Bir işlemde göze alınan olası zarar ile hedeflenen olası kazanç arasındaki oran. Giriş seviyesi, stop-loss seviyesi ve hedef fiyat birlikte belirlenerek hesaplanır.
Örnek: 100 TL'den alınan bir hissede stop 95 TL, hedef 115 TL ise risk 5 TL, olası kazanç 15 TL ve oran 1'e 3'tür.
Uygulamada: Modül 10 · Risk/Getiri Oranı · Premium
Risk-free rate · Risksiz getiri
Teorik olarak hiç risk taşımayan bir yatırımın getirisi. Uygulamada genellikle ülkenin kendi para birimindeki devlet tahvili faizi kullanılır; diğer yatırımların beklenen getirisi bu orana göre değerlendirilir.
Göreceli Güç Endeksi · Göreli Güç Endeksi · Relative Strength Index
Belirli bir dönemdeki yükseliş ve düşüşlerin büyüklüğünü karşılaştırarak 0 ile 100 arasında değer alan momentum göstergesi. Genellikle 70'in üzeri aşırı alım, 30'un altı aşırı satım bölgesi olarak yorumlanır; güçlü trendlerde gösterge bu bölgelerde uzun süre kalabilir.
Uygulamada: Modül 7 · RSI Nedir? · Premium
Yeni pay alma hakkı · Pre-emptive right · Rights offering
Bedelli sermaye artırımında mevcut ortakların, paylarıyla orantılı olarak yeni payları öncelikli alma hakkı. Hak kullanılabilir, kullanım süresi içinde borsada rüçhan hakkı kuponu olarak satılabilir ya da kullanılmadan bırakılabilir; kullanılmazsa şirketteki ortaklık oranın düşer.
Uygulamada: Modül 31 · Rights Offering (Rüçhan Hakkı Kullanımı) · Premium
Endowment effect · Bağış etkisi
Bir şeye sahip olduğunda ona, sahip olmasaydın ödemeye razı olacağından daha yüksek değer biçme eğilimi. Elindeki bir hisseyi tarafsız değerlendirmeni zorlaştırabilir.
Uygulamada: Modül 11 · Endowment Effect · Premium
İşlem seansı · Açılış seansı · Kapanış seansı
Borsada alım satım işlemlerinin yapıldığı zaman dilimi. Borsa İstanbul pay piyasasında işlem günü açılış seansı, sürekli işlem ve kapanış seansı gibi bölümlerden oluşur; saatler borsa tarafından belirlenir ve değişebilir.
Uygulamada: Modül 2 · Seanslar ve Açılış/Kapanış Fiyatı · Premium
Kurtarma ifadesi · Gizli kurtarma ifadesi
Bir kripto cüzdanı yeniden oluşturmaya yarayan ve genellikle 12 ya da 24 kelimeden oluşan kelime dizisi. Bu kelimeleri ele geçiren kişi cüzdandaki tüm varlıklara erişebilir; bu yüzden kimseyle paylaşılmaz ve çevrimiçi ortamda saklanmaz.
Uygulamada: Modül 32 · Cüzdan Güvenliği · Premium
Kendi kendine saklama · Öz saklama
Kripto varlıkların özel anahtarlarını bir borsa ya da aracı platform yerine kendi kontrolündeki cüzdanda tutman. Platform riskini ortadan kaldırır ama anahtarların güvenliği tamamen sana geçer; varlıkların platformda tutulduğu modele ise custodial (saklamalı) model denir.
Uygulamada: Modül 32 · Custodial vs Self-Custody · Premium
SNA · FCF · Free cash flow
Şirketin faaliyetlerinden elde ettiği nakitten yatırım harcamaları çıkarıldıktan sonra kalan nakit. Borç ödemek, temettü dağıtmak ya da hisse geri almak için kullanılabilecek parayı gösterir.
Örnek: Faaliyetlerinden 900 milyon TL nakit giren ve 300 milyon TL yatırım harcaması yapan şirketin serbest nakit akışı 600 milyon TL'dir.
Değer artış kazancı · Alım satım kazancı · Capital gain
Bir varlığı alış fiyatından daha yükseğe sattığında elde ettiğin kazanç. Türkiye'de vergilendirilmesi varlığın türüne ve bazı durumlarda elde tutma süresine göre farklılık gösterir; kurallar yasal düzenlemelerle değişebilir.
Uygulamada: Modül 27 · Sermaye Kazancı · Premium
Sharpe ratio
Bir yatırımın risksiz faizin üzerindeki getirisinin, getirilerin standart sapmasına bölünmesiyle bulunan oran. Alınan her birim risk başına ne kadar ek getiri elde edildiğini gösterir.
Örnek: Getirisi yüzde 18, risksiz faiz yüzde 8 ve standart sapması yüzde 20 olan bir portföyün Sharpe oranı 0,5'tir.
Uygulamada: Modül 22 · Sharpe Oranı · Premium
Piyasa riski · Çeşitlendirilemez risk · Systematic risk
Faiz, enflasyon, kur ya da resesyon gibi tüm piyasayı etkileyen ve çeşitlendirmeyle ortadan kaldırılamayan risk. Şirkete ya da sektöre özgü olan ve çeşitlendirmeyle azaltılabilen riske ise sistematik olmayan risk denir.
Uygulamada: Modül 22 · Beta ve Sistematik Risk · Premium
Balon · Finansal balon · Bubble
Bir varlığın fiyatının, aşırı iyimserlik ve spekülasyonla temel değerinden çok uzaklaşacak şekilde hızla yükselmesi. Balonlar genellikle sert bir düşüşle sona erer; ancak gerçek zamanlı olarak tespit edilmeleri zordur.
Uygulamada: Modül 26 · Balonların Ortak Örüntüleri · Premium
Sermaye Piyasası Kurulu
Türkiye'de sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen kamu kurumu. Halka arz izahnamelerini onaylar, aracı kurumlara ve portföy yönetim şirketlerine faaliyet izni verir, yatırımcıyı korumaya yönelik kurallar koyar ve piyasa bozucu eylemlere yaptırım uygular.
Sabit coin · Stabil kripto para
Değerini bir para birimine, genellikle ABD dolarına, ya da başka bir varlığa sabitlemeyi amaçlayan kripto para. Sabitliğin korunması arkasındaki rezervlerin ya da mekanizmanın güvenilirliğine bağlıdır ve bu bağın koptuğu örnekler yaşanmıştır.
Uygulamada: Modül 32 · Stablecoin'ler · Premium
Stagflation
Ekonomik büyümenin durduğu ya da yavaşladığı ve işsizliğin yükseldiği bir dönemde enflasyonun da yüksek seyretmesi. Merkez bankaları için zor bir durumdur, çünkü enflasyonla mücadele büyümeyi daha da zayıflatabilir.
Uygulamada: Modül 14 · Stagflasyon: Ekonominin En Kötü Kombinasyonu · Premium
Stake etme
Proof of Stake ağlarında kripto paraların ağın güvenliğine katkı için kilitlenmesi ve karşılığında ödül alınması. Fiyat düşüşü, kilit süresi ve kurallara uymayan doğrulayıcıların cezalandırılması (slashing) gibi riskler taşır.
Uygulamada: Modül 32 · Staking ve Yield · Premium
Standard deviation
Getirilerin ortalama getiriden ne kadar saptığını ölçen istatistiksel gösterge. Finansta riskin ve volatilitenin en yaygın ölçüsüdür.
Stokastik · Stochastic · %K ve %D
Kapanış fiyatının, belirli bir dönemdeki en yüksek ve en düşük fiyat aralığının neresinde olduğunu 0 ile 100 arasında gösteren momentum göstergesi. %K ve %D adlı iki çizgiden oluşur; genellikle 80 üzeri aşırı alım, 20 altı aşırı satım olarak yorumlanır.
Uygulamada: Modül 7 · Stochastic Osilatör · Premium
Stop limit order
Fiyat tetik seviyesine ulaştığında piyasa emri yerine limit emre dönüşen emir. Gerçekleşme fiyatı üzerinde kontrol sağlar, ancak fiyat hızlı hareket ederse emir hiç gerçekleşmeyebilir.
Uygulamada: Modül 2 · Stop-Limit Emir · Premium
Zarar kes · Zarar durdur · Stop emir
Bir pozisyonda kabul edebileceğin en fazla zararı sınırlamak için önceden belirlediğin çıkış seviyesi ya da fiyat bu seviyeye gelince devreye girip piyasa emrine dönüşen satış emri (stop emir). Hızlı hareket eden piyasalarda emir belirlenen seviyenin altında gerçekleşebilir.
Örnek: 100 TL'den aldığın hisse için 92 TL'ye stop-loss koyarsan zararını yaklaşık yüzde 8 ile sınırlamayı hedeflersin.
Uygulamada: Modül 10 · Stop-Loss Nedir? · Premium
Tevkifat · Kaynakta kesinti · Withholding tax
Bir gelir sahibine ödenirken vergisinin ödemeyi yapan kurum tarafından kesilip devlete aktarılması. Mevduat faizi, fon getirileri ve temettü gibi yatırım gelirlerinde sık uygulanır; oranlar araç türüne göre değişir ve yasal düzenlemeyle belirlenir.
Uygulamada: Modül 27 · Stopaj Nedir? · Premium
Sürü davranışı · Herding
Kendi analizine dayanmak yerine kalabalığın yaptığını taklit etme eğilimi. Yükselişleri ve düşüşleri büyütebilir ve spekülatif balonların oluşmasında rol oynar.
Uygulamada: Modül 11 · Sürü Psikolojisi · Premium
Bono · Borçlanma aracı · Bond · Sabit getirili menkul kıymet
Devletin ya da şirketlerin borç para bulmak için çıkardığı ve belirli bir vadede anaparayı, bu süre içinde de çoğunlukla faiz (kupon) ödemeyi taahhüt ettiği menkul kıymet. Tahvil alan yatırımcı ihraççıya borç vermiş olur. Türkiye'de vadesi bir yıldan kısa olan borçlanma araçlarına genellikle bono denir.
Uygulamada: Modül 17 · Tahvil Nedir? · Premium
Settlement · Takas süresi
Borsada gerçekleşen bir işlemde paranın alıcıdan satıcıya, menkul kıymetin de satıcıdan alıcıya fiilen geçmesi. İşlem günü ile takas günü arasındaki süre piyasa kurallarıyla belirlenir; sattığın hissenin parası bu süre dolunca çekilebilir hale gelir.
Uygulamada: Modül 2 · Takas (T+2) ve Virman · Premium
İstanbul Takas ve Saklama Bankası
Borsa İstanbul'da gerçekleşen işlemlerin takasını yürüten ve birçok piyasada merkezi karşı taraf olarak alıcı ile satıcı arasına giren kuruluş. Bu yapı, taraflardan biri yükümlülüğünü yerine getirmese bile işlemin tamamlanamama riskini azaltır.
Tavan · Taban · Fiyat marjı
Bir payın bir işlem gününde ulaşabileceği en yüksek (tavan) ve en düşük (taban) fiyat. Borsa İstanbul'da bu sınırlar baz fiyata uygulanan fiyat marjıyla hesaplanır; marj oranı borsa kurallarıyla belirlenir ve pazara göre farklı olabilir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası · Merkez Bankası
Türkiye'nin merkez bankası. Temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır; bu amaçla para politikasını yürütür ve politika faizini belirler, ayrıca Türk lirası banknotlarını ihraç eder ve döviz rezervlerini yönetir.
Uygulamada: Modül 14 · Merkez Bankası Rolü · Premium
Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu
Farklı portföy yönetim şirketlerinin kurduğu yatırım fonlarını tek bir platformda alıp satabilmeni sağlayan elektronik sistem. Takasbank tarafından işletilir; banka ya da aracı kurum hesabın üzerinden, o kurumun kendi fonlarıyla sınırlı kalmadan TEFAS'taki fonlara erişebilirsin.
Technical analysis · Grafik analizi
Geçmiş fiyat ve işlem hacmi verilerinden yola çıkarak grafikler ve göstergeler aracılığıyla olası fiyat hareketlerini değerlendirmeye çalışan yöntem. Kesin sonuç vermez, olasılıklarla çalışır.
Fundamental analysis
Bir şirketin finansal tablolarını, sektörünü, rekabet gücünü ve ekonomik koşulları inceleyerek hissenin değerini anlamaya çalışan analiz yöntemi.
Kâr payı · Dividend
Şirketin dönem kârının bir kısmını ortaklarına nakit ya da pay olarak dağıtması. Dağıtım kararı genel kurulda alınır; şirketin temettü ödeme zorunluluğu yoktur.
Uygulamada: Modül 2 · Temettü Nedir? · Premium Yazı: Temettü Nedir? BIST ve ABD'den Örneklerle 5 Soru
Kâr dağıtım oranı · Payout ratio
Şirketin net kârının ne kadarını temettü olarak dağıttığını gösteren oran. Oran çok yüksekse şirketin büyümeye ayırabileceği kaynak azalır ve temettünün sürdürülebilirliği sorgulanabilir.
Örnek: Net kârı 1 milyar TL olan şirket 400 milyon TL temettü dağıtırsa dağıtım oranı yüzde 40'tır.
Uygulamada: Modül 3 · Payout Ratio ve Sürdürülebilirlik · Premium
Temettü stopajı · Kâr payı vergisi
Şirketlerin dağıttığı kâr payları üzerinden alınan vergi. Türkiye'de genellikle dağıtım sırasında stopaj yoluyla kesilir; belirli tutarı aşan temettü gelirleri için ayrıca beyanname verme yükümlülüğü doğabilir. Oranlar ve sınırlar yasal düzenlemeyle belirlenir ve değişebilir.
Uygulamada: Modül 27 · Temettü Vergisi · Premium
Kâr payı verimi · Dividend yield
Hisse başına yıllık temettünün hisse fiyatına bölünmesiyle bulunan oran. Fiyat düştüğünde verim yükselir; bu nedenle çok yüksek bir verim bazen şirketteki bir sorunun ya da temettünün kesilebileceğinin işareti olabilir.
Örnek: Hisse 50 TL ve yıllık temettü 2 TL ise temettü verimi yüzde 4'tür.
Uygulamada: Modül 3 · Temettü Verimi · Premium
Margin · Başlangıç teminatı · Sürdürme teminatı
Vadeli işlem, opsiyon satışı ya da kaldıraçlı işlem yapabilmek için hesapta bulundurulması gereken güvence tutarı. Zararlar nedeniyle teminat belirlenen sürdürme seviyesinin altına düşerse teminat tamamlama çağrısı yapılır.
Margin call
Hesaptaki teminat zararlar nedeniyle sürdürme teminatı seviyesinin altına düştüğünde aracı kurumun yatırımcıdan ek teminat istemesi. Ek teminat zamanında yatırılmazsa pozisyonlar kurum tarafından kapatılabilir.
Doğrulama yanlılığı · Confirmation bias
Mevcut görüşünü destekleyen bilgileri arayıp önemseme, onunla çelişen bilgileri ise görmezden gelme eğilimi. Yatırımcının hatalı bir tezde ısrar etmesine yol açabilir.
Uygulamada: Modül 11 · Teyit Yanlılığı · Premium
Ters omuz baş omuz · Ters baş ve omuz · Inverse head and shoulders
OBO formasyonunun ters çevrilmiş hali; ortadaki dip iki yandaki diplerden daha derindir. Düşüş trendinin sonunda görülür; boyun çizgisinin yukarı kırılması olası yükseliş sinyali olarak yorumlanır.
Uygulamada: Modül 6 · Ters Baş ve Omuz · Premium
Total return
Bir yatırımın belirli bir dönemdeki fiyat değişimi ile bu sürede elde edilen temettü ve kupon gibi ödemelerin toplamı. Yatırımları karşılaştırırken yalnızca fiyat değişimine bakmak eksik sonuç verir.
Örnek: 100 TL'ye alınan bir hisse bir yıl sonra 110 TL'ye çıkar ve 4 TL temettü öderse toplam getiri yüzde 14'tür.
Trend · Trendline
Yükselen trendde ardışık diplerin, düşen trendde ardışık tepelerin birleştirilmesiyle çizilen çizgi. Trendin yönünü ve eğimini gösterir; çizginin kırılması trendin zayıfladığına işaret edebilir.
Uygulamada: Modül 6 · Trend Çizgileri Çizme · Premium
Tüketici fiyat endeksi · CPI
Hanehalkının tükettiği temsili bir mal ve hizmet sepetinin fiyatlarındaki değişimi ölçen endeks. Türkiye'de TÜİK tarafından her ay açıklanır ve enflasyonun temel ölçüsü olarak kullanılır.
Uygulamada: Modül 14 · TÜFE, ÜFE ve Çekirdek Enflasyon · Premium
Enflasyona endeksli tahvil · Inflation-linked bond · TÜFE endeksli
Anaparası enflasyona göre güncellenen ve bu nedenle yatırımcıyı enflasyona karşı korumayı amaçlayan tahvil. Türkiye'de Hazine tüketici fiyat endeksine (TÜFE) endeksli devlet tahvilleri ihraç eder; kupon faizi enflasyona göre güncellenmiş anapara üzerinden ödenir.
Uygulamada: Modül 17 · Enflasyon Endeksli Tahviller · Premium
Türev araç · Derivative
Değeri hisse, endeks, döviz, faiz ya da emtia gibi başka bir varlığın (dayanak varlık) fiyatına bağlı olan finansal sözleşme. Vadeli işlemler, opsiyonlar ve swaplar başlıca türev ürünlerdir; riskten korunmak ya da fiyat hareketinden kazanç sağlamak için kullanılır.
Uygulamada: Modül 18 · Türev Ürün Nedir? · Premium
Longevity risk
Beklenenden daha uzun yaşanması nedeniyle emeklilik birikiminin yetmeme riski.
Uygulamada: Modül 13 · Uzun Ömür Riski · Premium
Simetrik üçgen · Yükselen üçgen · Alçalan üçgen · Triangle
Fiyat hareketinin giderek daralan iki çizgi arasında sıkıştığı formasyon. Yükselen, alçalan ve simetrik olmak üzere üç türü vardır; fiyatın üçgenden hangi yöne çıktığı sonraki hareket için ipucu olarak izlenir.
Uygulamada: Modül 6 · Üçgen Formasyonları · Premium
Üretici fiyat endeksi · Yİ-ÜFE · PPI
Üreticilerin sattığı mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimi ölçen endeks. Maliyet artışlarının ilerleyen dönemde tüketici fiyatlarına yansıyabileceğine dair öncü bir işaret olarak izlenir.
Uygulamada: Modül 14 · TÜFE, ÜFE ve Çekirdek Enflasyon · Premium
Futures · Vadeli kontrat · Kontrat
Bir dayanak varlığı ileri bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alma ya da satma yükümlülüğü getiren ve borsada işlem gören standart sözleşme. İşlem için sözleşme değerinin tamamı değil, teminat yatırılır; kâr ve zarar her gün hesaba yansıtılır.
Mevduat · Vadeli hesap
Bankaya belirli bir süre için yatırılan ve süre sonunda faiziyle birlikte geri alınan para. Vade dolmadan çekilirse faiz kaybı yaşanabilir ve faiz getirisi üzerinden stopaj kesilir. Türkiye'de tasarruf mevduatının belirli bir tutara kadar olan kısmı TMSF sigortası kapsamındadır.
YTM · Yield to maturity · Tahvil getirisi
Bir tahvili bugünkü fiyatından alıp vadeye kadar tuttuğunda, tüm kupon ödemeleri ve anapara dahil elde edeceğin yıllık ortalama getiri. Kuponların aynı oranla yeniden yatırılabileceğini ve ihraççının ödemelerini aksatmayacağını varsayar.
Uygulamada: Modül 17 · YTM ve YTC · Premium
Varlık tahsisi · Asset allocation
Birikimin hisse, tahvil, nakit ve altın gibi farklı varlık sınıfları arasında nasıl paylaştırıldığı. Uzun vadede portföyün getiri ve risk profilini belirleyen en önemli kararlardan biri kabul edilir.
Getiri eğrisi · Yield curve · Ters verim eğrisi
Aynı kredi kalitesindeki tahvillerin getirilerini farklı vadelere göre gösteren eğri. Normalde uzun vadelerin getirisi daha yüksektir; kısa vadeli faizlerin uzun vadelilerin üstüne çıktığı ters eğri, tarihsel olarak birçok resesyondan önce görülmüştür.
Uygulamada: Modül 14 · Verim Eğrisi (Yield Curve) Okuma · Premium
VIOP · Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası
Borsa İstanbul bünyesindeki türev ürünler piyasası. Endeks, pay, döviz, kıymetli maden ve emtia gibi dayanak varlıklara bağlı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri burada işlem görür; işlemler teminat yatırılarak yapılır.
Uygulamada: Modül 18 · VIOP Pratiği · Premium
Hisse virmanı · Pay virmanı
Hisse senedi gibi sermaye piyasası araçlarını bir aracı kurumdaki hesabından başka bir aracı kurumdaki hesabına aktarma işlemi. Varlıklarını satmadan kurum değiştirmeni sağlar.
Uygulamada: Modül 2 · Takas (T+2) ve Virman · Premium
Oynaklık · Volatility
Bir varlığın fiyatının belirli bir dönemde ne kadar ve ne sıklıkla dalgalandığını gösteren ölçü. Genellikle getirilerin standart sapmasıyla hesaplanır; yüksek volatilite, fiyatın kısa sürede iki yönde de sert hareket edebileceği anlamına gelir.
Recency bias · Yakın geçmiş yanlılığı
Son dönemde yaşanan olaylara fazla ağırlık verip yakın geçmişteki eğilimin süreceğini varsayma. Uzun bir yükselişten sonra riskin küçümsenmesine, sert bir düşüşten sonra ise aşırı karamsarlığa yol açabilir.
Uygulamada: Modül 11 · Yakınlık Yanlılığı · Premium
Investment advice
Bir kişiye, kendi mali durumu ve hedefleri dikkate alınarak hangi sermaye piyasası araçlarını alıp satacağı konusunda yorum ve tavsiye verilmesi. Türkiye'de bu hizmet yalnızca SPK'dan yetki almış kurumlar tarafından, yatırımcıyla yapılan sözleşme çerçevesinde verilebilir.
Fon · Mutual fund
Birçok yatırımcının parasını bir araya getirip bir portföy yöneticisinin belirli bir strateji doğrultusunda hisse, tahvil, döviz gibi varlıklara yatırdığı yapı. Türkiye'de fonlar SPK düzenlemelerine tabidir ve fon payları birim fiyat üzerinden alınıp satılır.
Uygulamada: Modül 9 · ETF ve Fon Nedir? · Premium
Investment grade · Yatırım yapılabilir not
Kredi derecelendirmesinde temerrüt riskinin görece düşük kabul edildiği not aralığı. S&P ve Fitch'te BBB- ve üzeri, Moody's'te Baa3 ve üzeri notlar bu gruptadır; bunların altındaki notlar spekülatif seviye sayılır.
Uygulamada: Modül 17 · Kredi Notu Okuma · Premium
Bir aracı kurum ya da yatırım kuruluşu ödeme güçlüğü veya iflas nedeniyle tedbire konu olduğunda, yatırımcının bu kurumdan alamadığı nakit ve sermaye piyasası araçlarını yasal sınıra kadar karşılayan kurum. Karşılanan tutarın üst sınırı düzenli olarak güncellenir. Piyasa fiyatlarındaki düşüşten doğan zararları karşılamaz.
Rebalancing · Portföy dengeleme
Fiyat hareketleri nedeniyle hedeften sapan portföy ağırlıklarını, değer kazananlardan satıp geride kalanlardan alarak hedef dağılıma geri getirme işlemi. Belirli takvim aralıklarında ya da ağırlıklar belirli bir sınırı aştığında yapılabilir.
Örnek: Hedefi yüzde 60 hisse, yüzde 40 tahvil olan bir portföyde hisse payı yüzde 70'e çıkarsa, yüzde 10'luk kısım satılıp tahvile aktarılarak dağılım dengelenir.
Uygulamada: Modül 9 · Rebalancing Takvimi · Premium
CAGR · Yıllıklandırılmış getiri
Bir yatırımın birden fazla yıl içindeki toplam büyümesini, her yıl aynı oranda büyümüş gibi tek bir yıllık orana çeviren ölçü. Yıldan yıla dalgalanmaları gizlediği için tek başına riski göstermez.
Örnek: 10.000 TL üç yılda 13.310 TL'ye çıkarsa yıllık bileşik büyüme oranı yüzde 10'dur.
Vergi zararı mahsubu · Tax-loss harvesting
Bir yatırımdan doğan zararın, vergi kurallarının izin verdiği ölçüde başka yatırım kazançlarından düşülerek vergi matrahının azaltılması. Hangi zararın hangi kazançla ve hangi dönem içinde mahsup edilebileceği araç türüne ve yürürlükteki düzenlemeye göre değişir.
Uygulamada: Modül 27 · Zararı Vergiye Çevirmek · Premium
Mental accounting
Paranın kaynağına ya da amacına göre zihinde farklı hesaplara ayrılması ve aynı paraya farklı değer biçilmesi. İkramiyeyi maaştan daha kolay harcamak bu eğilimin yaygın bir örneğidir.
Uygulamada: Modül 11 · Zihinsel Muhasebe · Premium
App Store ve Google Play’den ücretsiz indir.
