Borsa Nedir? BIST ve NASDAQ Nasıl Çalışır, 5 Dakikada
Borsa, hisse alıcıyla satıcıyı buluşturan organize piyasadır. BIST, NASDAQ ve NYSE'nin işleyişi, hisse fiyatının nasıl belirlendiği, sıfırdan açıklama.
Kısa cevap: Borsa, hisse senedi alıcılarıyla satıcılarını organize biçimde buluşturan elektronik piyasadır. Türkiye’de Borsa İstanbul (BIST), ABD’de NYSE ve NASDAQ var. Hisse fiyatı, anlık alıcı-satıcı arz-talebine göre saniye saniye değişir. Bir hisseyi almak için aracı kurum (broker) hesabına ihtiyaç duyarsın; sen aracı kurumdan emir verirsin, kurum borsaya iletir, eşleşme olunca işlem gerçekleşir.
İçindekiler
- Borsa nedir, mecaza gerek yok
- BIST: Türkiye’nin tek borsası
- NYSE ve NASDAQ farkı
- Hisse fiyatı nasıl belirlenir?
- Aracı kurum ve emir verme
- Endeks nedir? BIST 100 ve S&P 500
- Sık sorulan sorular
- Şimdi ne yapmalısın
Borsa nedir, mecaza gerek yok
Borsa kelimesi günlük dilde “yükseldi düştü” mecazıyla kullanılıyor. Teknik tanımı sade: borsa, hisse senedi (ve diğer menkul kıymet) alıcılarıyla satıcılarını organize, kurallı, denetimli biçimde buluşturan piyasadır.
Pratik mantığı şöyle: Apple hisse senedi sahibi Ahmet, hissesini satmak istiyor. New Jersey’de yaşayan Sarah, Apple hissesi almak istiyor. İkisi birbirini tanımıyor, görüşmüyor. Borsa (NASDAQ) bu ikisini eşleştiriyor. Ahmet 200 dolar fiyat girer, Sarah 200 dolar verir, NASDAQ eşleşmeyi yapar, işlem gerçekleşir.
Bu eşleşme saniyenin binde biri kadar sürede yapılır. NASDAQ’ta bir günde 5 milyar dolardan fazla işlem hacmi gerçekleşir.1
“Borsa, sabırsızdan sabırlıya servet aktarma mekanizmasıdır.” — Warren Buffett
Borsa şirket değildir; piyasadır. Apple hisse senedinin sahibi NASDAQ değil; NASDAQ sadece alış-satışı organize eder. Apple hissesinin sahibi onu alan kişidir.
BIST: Türkiye’nin tek borsası
Türkiye’de tek organize borsa Borsa İstanbul’dur (BIST). 2013’te eski İMKB, Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası (VOB), ve İstanbul Altın Borsası birleştirilerek tek çatı altında oluşturuldu.
BIST üzerinde işlem gören enstrümanlar:
- Hisse senetleri (Pay Piyasası)
- Yatırım fonları (Borsa Yatırım Fonları, ETF)
- Tahvil ve bono (Borçlanma Araçları Piyasası)
- Vadeli işlem ve opsiyon kontratları (VİOP)
- Kıymetli madenler (altın, gümüş)
BIST işlem saatleri:
- Açılış: 09:55 (1. ve 2. seans)
- Öğle arası: 12:30 - 13:55
- Kapanış: 18:10
- Pazartesi-Cuma; resmi tatillerde kapalı
500’den fazla şirketin hissesi BIST’te işlem görüyor. En büyükleri (THYAO, ASELS, KCHOL, GARAN, AKBNK, SAHOL) BIST 30 endeksinde toplanır. Tüm 100 büyük şirket BIST 100 endeksindedir.
NYSE ve NASDAQ farkı
ABD’de iki ana borsa var. Çoğu kişi karıştırır.
NYSE (New York Stock Exchange):
- 1792’de kuruldu, dünyanın en eski büyük borsası.
- 2.400+ şirket listeli (Berkshire Hathaway, JPMorgan, Coca-Cola, Walmart).
- Geleneksel olarak “büyük, köklü şirket” bölgesi.
- Toplam piyasa değeri ~30 trilyon USD.
NASDAQ (National Association of Securities Dealers Automated Quotations):
- 1971’de kuruldu, dünyanın ilk tamamen elektronik borsası.
- 3.500+ şirket listeli (Apple, Microsoft, Amazon, Google, Meta, Tesla, NVIDIA).
- Teknoloji ağırlıklı, yenilikçi şirketler.
- Toplam piyasa değeri ~25 trilyon USD.
| Özellik | NYSE | NASDAQ |
|---|---|---|
| Kuruluş | 1792 | 1971 |
| Listelenme tipik şirket | Köklü endüstri | Teknoloji, büyüme |
| İşlem mekanizması | Karma (specialist + elektronik) | Tamamen elektronik |
| Listeleme kriterleri | Daha yüksek (gelir, kâr) | Esnek (büyüme şirketleri) |
| Tipik örnek | Coca-Cola (KO) | Apple (AAPL) |
ABD’de her hisse iki borsadan birinde listelenir; ikisinde aynı anda listelenmez. Apple sadece NASDAQ’ta, Coca-Cola sadece NYSE’de.
Hisse fiyatı nasıl belirlenir?
Hisse fiyatı sabit değildir. Saniye saniye değişir. Mantığı arz-talep dengesi.
Pratik mekanik: Bir saniyede bir hisseyi almak isteyen 1.000 kişi var, satmak isteyen 1.000 kişi var. Bu 2.000 katılımcının teklif fiyatları farklı. Borsa otomatik eşleştirme yaparak en yüksek alış teklifiyle en düşük satış teklifini buluşturur. Eşleşmenin gerçekleştiği fiyat o anın “piyasa fiyatı”dır.
Örnek (THYAO):
| Saat | Alıcı sayısı | Satıcı sayısı | Yeni fiyat |
|---|---|---|---|
| 10:00:00 | 1.200 | 800 | 285 ₺ (alıcı çok, fiyat yükseldi) |
| 10:00:01 | 800 | 1.500 | 282 ₺ (satıcı çok, fiyat düştü) |
Fiyatı belirleyen sen değilsin, ben değilim, herhangi bir kurum değil. Tüm katılımcıların kolektif kararı.
Fiyatı uzun vadede ne hareket ettirir?
- Şirketin kâr büyümesi
- Sektör ortalaması (rakipler nasıl ediyor)
- Genel ekonomi (faiz, enflasyon, büyüme)
- Yatırımcı duygusu (korku, açgözlülük)
Kısa vadede duygu baskındır; uzun vadede kâr büyümesi baskındır. Bu yüzden uzun vadeli yatırım kısa vadeden tipik olarak daha iyi getiri verir.
Aracı kurum ve emir verme
Hisseyi doğrudan borsadan alamazsın. Aracı kurum (broker) gerekir. Türkiye’de SPK lisanslı 50+ aracı kurum var. Aracı kurum dört iş yapar:
- Hesabını açar (TC kimlik, vergi numarası, kimlik doğrulama).
- Para yatırırsın → portföye geçer.
- Emir verirsin (al/sat) → aracı kurum borsaya iletir.
- İşlem gerçekleşince hisseler portföyüne işler.
Türkiye’de yaygın aracı kurumlar:
- Midas (genç yatırımcı, sıfır komisyon BIST’te + ABD borsa erişimi).
- QNB (eski Garanti BBVA), İş Yatırım, Yapı Kredi Yatırım (banka aracı kurumları).
- Foreks, Gedik Yatırım (klasik aracı kurumlar).
Emir tipleri:
- Piyasa emri: “şu anda en uygun fiyatla al/sat” (en hızlı, fiyat sürpriz olabilir).
- Limit emri: “en fazla 285 ₺‘ye al” / “en az 290 ₺‘ye sat” (fiyat kontrolü, ama gerçekleşmeyebilir).
- Stop emri: “fiyat 280 ₺‘ye düşerse otomatik sat” (kayıp sınırlama).
Yeni başlayan için en güvenli yöntem: limit emir. Fiyat üstünde kontrolün olur, beklenmedik sürpriz çıkmaz.
Endeks nedir? BIST 100 ve S&P 500
Endeks, bir borsadaki belirli sayıda büyük şirketin ortalama performansını ölçen göstergedir. Tüm hisselerin tek tek takibi imkansızdır; endeks “piyasa nasıl?” sorusuna tek sayıyla cevap verir.
BIST 100: Borsa İstanbul’daki en büyük 100 şirketin ağırlıklı ortalaması. “BIST 100 yükseldi” demek, bu 100 şirketin ortalama hisse fiyatı yükseldi anlamına gelir. Tarihsel ortalama yıllık getirisi (TRY nominal) ~%30-40, USD bazlı reel ~%4-6.
S&P 500: ABD’deki 500 büyük şirketin endeksi. Apple, Microsoft, NVIDIA, JPMorgan dahil. Yıllık ortalama nominal getirisi ~%10.5 (USD), reel ~%7.5.
NASDAQ-100: NASDAQ’taki en büyük 100 şirketin endeksi. Teknoloji ağırlıklı.
Dow Jones (DJIA): ABD’nin en eski 30 büyük şirketinin endeksi. Tarihsel sembolik ama küçük örnek olduğu için modası geçti.
Endeks fonu (ETF) almak, endeksin tüm şirketlerine aynı anda küçük yatırım yapmak demektir. SPY (S&P 500 ETF), QQQ (NASDAQ-100 ETF), IST30 (BIST 30 ETF) — endeks fonu örnekleri. Pasif yatırımın en yaygın aracı.
Sık sorulan sorular
BIST ile NASDAQ arasındaki en büyük fark nedir?
İkisi de organize hisse senedi piyasası, ama farklı ülkede ve farklı şirketlerin listeli olduğu yerlerdir. NASDAQ daha büyük (toplam değer 25 trilyon USD vs BIST ~10 trilyon TL), daha çok teknoloji şirketi, USD para birimi. BIST Türkiye’ye özgü şirketler, TL para birimi.
Borsadan hisse satın almak için ne kadar para gerekiyor?
Aracı kurumun minimum hesap açma tutarı genelde 0-100 ₺. Bir hisse alımı için tek lot fiyatı kadar para yeter. Örnek: GARAN 90 ₺ ise minimum 90 ₺ ile alım yapabilirsin (komisyon dahil ~91-93 ₺).
Borsa kapalıyken hisse fiyatı değişir mi?
Borsa kapalıyken işlem olmaz, fiyat hareketi olmaz. Açılışta önceki gün kapanış fiyatından devam eder. Ancak haber çıkarsa (örnek: gece şirket kâr açıkladı) açılışta fiyat sıçrayabilir.
Aracı kurum batarsa hisselerime ne olur?
Hisseler aracı kurumun değil senin mülkiyetinde. Türkiye’de Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM) hesaba 100.000 ₺‘ye kadar koruma sağlıyor. Hisse senedi varlığı YTM kapsamı dışı; aracı kurumdan başka bir aracı kuruma transfer edilir. Para varlığı (nakit) YTM kapsamı içi.
Borsa kumar mı?
Hayır — eğer rastgele al-sat yapmazsan. Bilgili yatırımcı için borsa, ekonomik büyümeye ortak olma aracı. Tarihsel olarak S&P 500 ve BIST 100 uzun vadede pozitif reel getiri verdi. Kısa vadeli rastgele al-sat ise kumara benzer.
Yabancı hisse (Apple, NVIDIA) Türkiye’den nasıl alınır?
Midas, QNB ve bazı diğer aracı kurumlar ABD borsalarına erişim sunuyor. TL ile USD’ye dönüş yapıp NYSE/NASDAQ hisselerini alabilirsin. Kur riski (USD/TL hareketi) ek faktör.
Borsada başlamak için kaç yaşında olmalıyım?
Türkiye’de aracı kurum hesabı açmak için 18+ olmak gerekir. 18 yaş altı için veli yetkilendirmesiyle açılabilen hesaplar var ama yaygın değil. Sanal portföy için yaş kısıtı yok; UseFinLit ve diğer simülatörler herkese açık.
Bu Konuyu UseFinLit’te 1 Dakikada Pratik Et
Yukarıda BIST ve NASDAQ’ın işleyişini açıkladık. UseFinLit Modül 1 / Ders 11’de aynı konuyu 60 saniyede interaktif görüyorsun: app sana arz-talep eşleşmesini animasyonla gösteriyor, ardından mini quiz, sonra 100.000 dolarlık sanal portföyle ilk hissene bakıyorsun.
UseFinLit: 1 dakikalık derslerle borsayı sıfırdan öğren. 32 modül, 600+ ders, BIST ve NASDAQ canlı veri.
Eğitim amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi değildir.
Devamını Oku
- Hisse Senedi Nedir?: borsada işlem gören şeyin tanımı
- F/K Oranı Nedir?: hisse pahalı mı ucuz mu kararı
- Yeni Başlayanlar İçin En İyi 7 Borsa Uygulaması: hangi aracı kurumda başlamalı
- 0 Lira Bile Harcamadan Borsa Öğrenme: ücretsiz kaynaklar
- Risk Profilin Nedir?: yatırıma geçmeden önce kendini tanı
Yazar: Selin K., Finansal Eğitim Editörü, UseFinLit. 8 yıl bankacılık deneyimi.
Yayın: 5 Haziran 2026 · Son güncelleme: 5 Haziran 2026
References
-
NASDAQ Daily Trading Volume Statistics, 2024 ortalama. ↩
